Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2014

Ηθικά Νικομάχεια - Ερωτήσεις και θέματα Πανελληνίων


 

Ενότητα 1η (Β 1, 1-3) - Διανοητική και ηθική αρετή.
Ταιριάζει στη φύση μας η ηθική αρετή;

 
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. « μν διανοητικξ θους περιγίνεται»: αν αυτός είναι ο χαρακτήρας των διανοητικών και των ηθικώναρετών, ποιος έχει την κύρια ευθύνη για τη μετάδοση των πρώτων και ποιος για την απόκτηση των δεύτερων; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 157)


2. «θεν κα τονομα σχηκε»: πρόσεξε ότι ο Αριστοτέλης κάνει εδώ ετυμολογία της λέξης θικός. Κάνε ύστερα από αυτό κάποιες σκέψεις για τον τρόπο με τον οποίο ο Αριστοτέλης οδηγείται στην επισήμανση των (πραγματικών) σημασιών των λέξεων και σχολίασε τη σχέση που έχουν μέσα στη σκέψη του τα πράγματα με τις λέξεις που τα δηλώνουν. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 157)

3. «ξ ο κα δλον τι οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται»: διατύπωσε με δικά σου λόγια τον συλλογισμό με τον οποίο ο Αριστοτέλης οδηγήθηκε σ’ αυτό το συμπέρασμα. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 157)

4. Ποια είδη αρετών διακρίνει ο Αριστοτέλης, σε ποια μέρη της ψυχής εντάσσονται και πώς κατακτάται η καθεμιά;

5. Τι προσπαθεί να αποδείξει ο Αριστοτέλης στο κείμενο αυτό και με τη χρήση ποιου τρόπου καταφέρνει να ενισχύσει τη θέση του;

6. Ποιο είναι το γενικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Αριστοτέλης σχετικά με τη φύση της ηθικής αρετής;

7. Ποιοι όροι της αριστοτελικής φιλοσοφίας εντοπίζονται στο κείμενο; Να προσδιορίσετε το περιεχόμενό τους.

8. Σχολιάστε το ύφος του Αριστοτέλη και τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: δοχείο, φιλαρέσκεια, ανηθικότητα, σχεδόν, φορτίο, ένδεια.

2. Δώστε μερικά ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: γένεσιν, σχηκε, φέρεσθαι.

3. Δώστε ένα αντώνυμο στα αρχαία ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: ρετς, πλεον, γένεσιν, αξησιν, μπειρίας.

4. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις με λέξεις που παράγονται από το ρήμα «φέρω»:

 

α. Ο ……………….. εργασίας με έχει εξουθενώσει.

β. Το καινούριο …………………… που αγόρασε την έκανε πολύ χαριτωμένη.

γ. Ο αγώνας έληξε με μεγάλη βαθμολογική ………………….

δ. Η …………........... των ασθενών στο νοσοκομείο έγινε με …………………………..

ε. Ο ………………………… έρωτας την έβγαλε εκτός εαυτού, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να κρίνει αντικειμενικά.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Ποια είδη της αρετής διακρίνει ο Αριστοτέλης, σε ποιο μέρος της ψυχής ανήκει κάθε είδος και από ποιους παράγοντες εξαρτάται η ανάπτυξη καθενός;

2. «θεν κα τονομα σχηκε»: γιατί αναφέρεται ο Αριστοτέλης στην ετυμολογική σχέση των λέξεων «θος» και «θική»;

3. Ποια σχέση έχουν με τις ηθικές αρετές φύσις και τ θος; Να δώσετε το εννοιολογικό περιεχόμενο των όρων.

4. Ποια παραδείγματα χρησιμοποιεί στο απόσπασμα ο Αριστοτέλης και με ποιο στόχο;

5. Ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζεται πρακτικός νους που καταφεύγει συχνά στην πραγματικότητα για να τεκμηριώσει τις απόψεις του, τις οποίες παρουσιάζει σε απλό και λιτό ύφος. Ποια στοιχεία του αποσπάσματος θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν αυτές τις κρίσεις;

6. Να επισημάνετε στο κείμενο τις λέξεις που εκφράζουν όρους της αριστοτελικής φιλοσοφίας και να δώσετε το εννοιολογικό τους περιεχόμενο.

7. Στην ντιγόνη του Σοφοκλή η ομώνυμη ηρωίδα, στην προσπάθειά της να κεντρίσει τη φιλοτιμία της αδελφής της Ισμήνης και να πετύχει τη βοήθειά της στην ταφή του Πολυνείκη, κλείνει τον λόγο της ως εξής: οτως χει σοι τατα, κα δείξεις τάχα / ετεγενς πέφυκας, ετσθλν κακή. (στ. 37-38). Η ηθική που προβάλλει στο απόσπασμα η κόρη του Οιδίποδα συμφωνεί με όσα υποστηρίζει ο Αριστοτέλης στο κείμενό σας; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

8. «ξ ο κα δλον τι οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται»: διατύπωσε με δικά σου λόγια τον συλλογισμό με τον οποίο ο Αριστοτέλης οδηγήθηκε σ’ αυτό το συμπέρασμα.

9. Ποιο είναι το γενικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Αριστοτέλης σχετικά με τη φύση της ηθικής αρετής;

10. Σχολιάστε το ύφος του Αριστοτέλη και τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να γράψετε σύνθετες λέξεις της νέας ελληνικής με πρώτο συνθετικό τις λέξεις: λίθος, πρ (πέντε σύνθετες για καθεμία).

2. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: διφορούμενος, πλεονασμός, προσαύξηση, έμπειρος, δέηση, συνήθεια, κλίση, φυτό, δίφρος, εκατομμύριο, απόρριψη, έμπυρος, πανδοχείο, συντέλεια

3. Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : Διττς, θικς, πλεον, αξησιν, μπειρας, δεται, θους, παρεκκλνον, φσει, φερμενος, μυρικις, ιπτν, πρ, δξασθαι, τελειουμνοις

4. Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : πλεον, μπειρας, δεται, παρεκκλνον, φσει, φερμενος, μυρικις, ιπτν, πρ, δξασθαι, τελειουμνοις

ΟΜΑΔΑ Β : πείρα, πυρά, πυροβολικό, συντέλεια, τελειομανής κατάρριψη, πλειοψηφικός, πλεύση, παράφορος, κατάφωρος, κατάφορτος, μυροβόλος, μυριόβιβλος, παράδοση, παραδοχή, κεκλιμένος, προκλητικός, φυσικολογικός, κατάφωτος, κατάφυτος.

 

 

Ενότητα 2η (Β 1, 4) - Η ηθική αρετή καλλιεργείται με την ηθική πράξη

 

Ερωτήσεις ψηφιακού εκπαιδευτικού βοηθήματος

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Όσα λέγονται στην ενότητα αυτή αποτελούν ένα δεύτερο αποδεικτικό επιχείρημα του Αριστοτέλη για την άποψή του ότι «οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται». Πες με δικά σου λόγια το επιχείρημα αυτό. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 159)

2. Πρόσεξε ότι ο Αριστοτέλης, που έχει οργανώσει εδώ τον λόγο του πάνω στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο (μανθάνομεν), βάζει στη θέση του προσώπου αυτού το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο στη φράση «οκοδομοντες οκοδόμοι γίνονται κα κιθαρίζοντες κιθαρισταί». Μη βιαστείς να βγάλεις οποιοδήποτε συμπέρασμα. Αν, πάντως, αρχίζεις να έχεις μέσα σου κάποια υποψία γι’ αυτή την αλλαγή, περίμενε να δεις πώς θα συμπεριφερθεί ο Αριστοτέλης (από αυτή την άποψη) και στις τρεις επόμενες ενότητες. Τότε προσπαθήστε να βρείτε μέσα στην τάξη μια συνολική εξήγηση γι’ αυτή την αλλαγή προσώπων στον λόγο (εδώ!) του Αριστοτέλη. Αποφασίστε επίσης τότε πόσο συνειδητή είναι από τον Αριστοτέλη η συμπεριφορά του αυτή. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 159)

3. Ποια η λειτουργικότητα της λέξης «τι» στην αρχή του κειμένου;

4. Τι προσπαθεί να αποδείξει ο Αριστοτέλης στην ενότητα αυτή; Να αναπτύξετε το επιχείρημά του.

5. Να εντοπίσετε τα χρονικά επιρρήματα που υπάρχουν στο κείμενο και να δείξετε τη λειτουργικότητά τους σε σχέση με την επιχειρηματολογία.

6. Να εξηγήσετε το περιεχόμενο των όρων «δύναμις» και «νέργεια» και να αναφέρετε τα είδη των δυνάμεων που διακρίνει ο Αριστοτέλης.

7. Ποια βασικά εκφραστικά μέσα χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης προκειμένου να ενισχύσει το επιχείρημά του; Να δώσετε συγκεκριμένα χωρία από το κείμενο.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω φράσεις με ένα ομόρριζο του ρήματος «κομίζω».

 

α) Στα μεγάλα αστικά κέντρα η ………………………. των σκουπιδιών γίνεται σε καθημερινή βάση.

β) Για να στηρίξεις τη θέση σου είναι απαραίτητη η ……………………….. αποδεικτικών στοιχείων.

γ) Το ταξί αποτελεί πια ένα ακριβό μεταφορικό μέσο, καθώς το …………………… έχει αυξηθεί σημαντικά.

δ) Η …………………… και επεξεργασία των καρπών της ελιάς αποτελεί μια κοπιαστική και χρονοβόρα διαδικασία.

ε) Οι τραυματίες …………………… στο πλησιέστερο κέντρο υγείας.

2. «Σώφρονες»: ποια είναι τα συνθετικά του επιθέτου; Να σχηματίσετε άλλα πέντε επίθετα από το δεύτερο συνθετικό και να δώσετε και τα αντίστοιχα ουσιαστικά τους.

3. Να δώσετε στα αρχαία ελληνικά τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων: πρότερον, δλον, ρετάς, δίκαιοι, σώφρονες, νδρεοι.

4. Να δώσετε στα αρχαία ελληνικά συνώνυμα των παρακάτω λέξεων: στερον, δλον, δε, ποιεν, νδρεοι.

5. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: οικόσημο, μετακόμιση, λάφυρο, δεοντολογία, εύχρηστος.

6. Με την ποιητική ή αναφορική λειτουργία των λέξεων που ακολουθούν (συγγενών ετυμολογικά με όρους του διδαγμένου κειμένου) να σχηματίσετε ισάριθμες περιόδους λόγου στη νεοελληνική γλώσσα: 1. οικοδόμημα, 2. δόση, 3. παρθενογένεση, 4. χρεοκοπία, 5. μετοχή, 6. εργαστήριο, 7. βεληνεκές.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Να επισημάνετε τη λέξη με την οποία εισάγεται η νέα ενότητα και να εξηγήσετε το ρόλο της στη δομή της επιχειρηματολογίας του φιλοσόφου.

2. Ο Αριστοτέλης προσπαθεί να αποδείξει στην ενότητα αυτή τη βασική του θέση ότι «οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται». Να αναπτύξετε το επιχείρημά του.

3. Ο λόγος του φιλοσόφου εδώ είναι δομημένος με τη βοήθεια των μεθόδων της αντίθεσης και της αναλογίας. Να επισημάνετε σε ποια σημεία χρησιμοποιείται η κάθε μέθοδος και να δείξετε ποια στοιχεία της επιχειρηματολογίας αντιτίθενται και ποια παρουσιάζονται αναλογικά.

4. Να βρείτε τα χρονικά επιρρήματα της ενότητας και να δείξετε τη λειτουργικότητά τους σε σχέση με την επιχειρηματολογία.

5. Ποιος είναι ο ρόλος του επιρρήματος πολλάκις στην επιχειρηματολογία του Αριστοτέλη για τον τρόπο απόκτησης της ηθικής αρετής;

6. τς δυνάμεις κομιζόμεθα, τς νεργείας ποδίδομεν: α) Ποιο είναι το περιεχόμενο των εννοιών δύναμις - νέργεια στην αριστοτελική φιλοσοφία; β) Ποια από τις δύο έννοιες θεωρεί ο φιλόσοφος πιο αξιόλογη; γ) να αναφέρετε τα είδη των δυνάμεων που διακρίνει ο Αριστοτέλης.

7. Ποια είναι η σχέση της πράξεως - νεργείας με τις ιδιότητες που έχουμε φύσει και με την ηθική αρετή σύμφωνα με τον Αριστοτέλη;

8. Ο Αριστοτέλης, που έχει οργανώσει εδώ τον λόγο του πάνω στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο (μανθάνομεν), βάζει στη θέση του προσώπου αυτού το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο στη φράση «οκοδομοντες οκοδόμοι γίνονται κα κιθαρίζοντες κιθαρισταί». Πού οφείλεται η εναλλαγή αυτή;

9. Ποια βασικά εκφραστικά μέσα χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης προκειμένου να ενισχύσει το επιχείρημά του; Να δώσετε συγκεκριμένα χωρία από το κείμενο.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: δυναστεία, προτεραιότητα, νοσοκομείο, πρωθύστερος, ανενεργός, δόση, αναισθησία, πρόδηλος, όραση, ανήκουστος, ανειλημμένος, παλιμπαιδισμός, άχρηστος, δεοντολογία, μαθημένος, αποδόμηση, διάδικος, πολυπραγμοσύνη, ανδρικός

2. Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : δυνμεις, πρτερον, κομιζμεθα, στερον, νεργεας, ποδδομεν, ασθσεων, δλον, δεν, κοσαι, λβομεν, νπαλιν, χρησμεθα, δε, μαθντας, οκοδμοι, κιθαρζοντες, δκαια, πρττοντες, σφρονα, νδρεοι

3. Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : πρτερον, κομιζμεθα, στερον, νεργεας, ποδδομεν, δλον, κοσαι, λβομεν, νπαλιν, χρησμεθα, δε, σφρονα,

ΟΜΑΔΑ Β : , παράφρων, φρόνιμος, ευφροσύνη, κομμωτήριο, μετακόμιση, υστερώ, στερώ, εργασιομανής, κατεργασμένος, κάθειρξη, προβλέπω, προσβλέπω, διαδηλωτής, υπήκοος, υπάκουος, λήμμα, λύμα, λίμα, παλινόρθωση, βιοπάλη, εύχρηστος, ευχάριστος, χειριστής, δέηση, άδεια, διαδεδομένος, διαδικαστικός.

 

Ενότητα 3η (Β 1, 5-7) - Άλλα επιχειρήματα για τη σχέση ηθικής αρετής και ηθικής πράξης

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «ο γρ νομοθέται τος πολίτας θίζοντες ποιοσιν γαθούς»: όπως σε κάθε λέξη υπάρχει μια συλλαβή που τονίζεται περισσότερο από τις άλλες (= που προφέρεται δυνατότερα από τις άλλες), έτσι και σε κάθε φράση ο "τόνος" (= το μεγαλύτερο βάρος) πέφτει σε κάποια συγκεκριμένη λέξη (αυτή δηλαδή η λέξη έχει το μεγαλύτερο "βάρος" για τη διαμόρφωση της συνολικής σημασίας της φράσης). Ποια είναι, κατά τη γνώμη σου, η λέξη αυτή στην παραπάνω φράση; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 161)

2. «σοι δ μ ε ατ ποιοσιν»: όπως ξέρεις από τη γραμματική σου, η αντωνυμία ατς – ατ – ατ είναι επαναληπτική (= αναφέρεται σε κάτι για το οποίο έγινε λόγος προηγουμένως). Σε τι λοιπόν συγκεκριμένο αναφέρεται η λέξη ατ της παραπάνω φράσης; (Προσπάθησε να το πεις σε αρχαίο ελληνικό λόγο!) (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 161)

3. «κα διαφέρει τούτ πολιτεία πολιτείας»: πρόσεξε ότι υπάρχει κόμμα π ρ ι ν από τον συμπλεκτικό σύνδεσμοκαί. Κουβεντιάστε μέσα στην τάξη για τις περιπτώσεις που χρειάζεται κόμμα π ρ ι ν από τον σύνδεσμο αυτόν και δοκιμάστε, ύστερα από αυτό, να μεταφράσετε με τον πιο σωστό πια τρόπο την παραπάνω φράση. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 161)

4. Ποια αποδεικτικά επιχειρήματα πρόσθεσε στην ενότητα αυτή ο Αριστοτέλης για να υποστηρίξει τη βασική του σκέψη ότι «οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται»; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 161)

5. Ποιο επιχείρημα αντλεί ο Αριστοτέλης από τον χώρο της πόλης για να αποδείξει ότι οι ηθικές αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως;

6. Γιατί ο Αριστοτέλης επιλέγει να αντλήσει το νέο του επιχείρημα από τον χώρο της πόλης;

7. Ποιο είναι το κριτήριο διάκρισης των πολιτευμάτων σε καλά και λιγότερο καλά, κατά τον Αριστοτέλη;

8. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί και στην ενότητα αυτή επιχειρήματα – παραδείγματα από την τέχνη, για να ενισχύσει τη βασική του θέση. Να τα αποδώσετε με δικά σας λόγια, επισημαίνοντας τη διαφορά τους από παρόμοια επιχειρήματα της προηγούμενης ενότητας.

9. Η άποψη που εκφράζεται στη φράση «ε γρ μ οτως εχε, οδν ν δει το διδάξοντος» συμφωνεί με όσα υποστήριξε ο Αριστοτέλης στην 1η ενότητα σχετικά με τον ρόλο της διδασκαλίας στη γένεση και ανάπτυξη των διανοητικών και ηθικών αρετών;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: νεογνό, διάλειμμα, οισοφάγος, αρχιτέκτονας, σχήμα, λογική.

2. Να βρείτε συνώνυμα των παρακάτω λέξεων στα αρχαία ελληνικά: γαθούς, βούλημα, ε, φθείρεται.

3. Δώστε δύο ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: νομοθέται (να χρησιμοποιηθεί το β΄ συνθετικό), μαρτάνουσιν, φθείρεται, οκοδόμοι (να χρησιμοποιηθεί το α΄ συνθετικό),διδάξοντος.

4. «Διαφέρει»: δώστε παράγωγες λέξεις στα νέα ελληνικά για κάθε θέμα του ρήματος «φέρω»

 (φερ -: φορ-: φωρ-: οισ-: ενεκ-: )

5. «Λοιποί»: δώστε παράγωγες λέξεις στα νέα ελληνικά για κάθε θέμα του ρήματος «λείπω»

 (λειπ-: λιπ-: λοιπ-: )

6. Με την ποιητική ή αναφορική λειτουργία των λέξεων που ακολουθούν (συγγενών ετυμολογικά με όρους του διδαγμένου κειμένου) να σχηματίσετε ισάριθμες περιόδους λόγου: 1. ένδεια, 2. κυοφορούμενος, 3. οικισμός, 4. αυτόνομος, 5. αυτοευνουχισμός, 6. κατοχή, 7. φέρετρο.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Από ποιο χώρο αντλεί το νέο του επιχείρημα ο Αριστοτέλης και ποια βασική θέση του, που είδαμε στις προηγούμενες ενότητες, θέλει να ενισχύσει με αυτό;

2. Ποια είναι η επιδίωξη κάθε νομοθέτη και πώς αυτή υλοποιείται;

3. Ποιο είναι το κριτήριο διάκρισης των πολιτευμάτων σε καλά και λιγότερο καλά, κατά τον Αριστοτέλη;

4. κ τν ατν κα δι τν ατν κα γίνεται πσα ρετ κα φθείρεται: α) Ποιο θεμελιώδες αντιθετικό ζεύγος φιλοσοφικών εννοιών υπόκειται στο χωρίο αυτό; β) Να δείξετε τη σχέση που έχουν τα αντιθετικά μέλη του ζεύγους με τον εθισμό και την ηθική πράξη, όπως φαίνεται στην ενότητα.

5. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί και στην ενότητα αυτή παραδείγματα από την τέχνη, για να ενισχύσει τη βασική του θέση. Να τα αποδώσετε με δικά σας λόγια, επισημαίνοντας τη διαφορά τους από παρόμοια επιχειρήματα της προηγούμενης ενότητας.

6. ε γρ μ οτως εχε, οδν ν δει το διδάξοντος: Η άποψη που εκφράζεται στο απόσπασμα συμφωνεί με όσα υποστήριξε ο Αριστοτέλης στην 1η ενότητα σχετικά με το ρόλο της διδασκαλίας στη γένεση και ανάπτυξη των αρετών (διανοητικών και ηθικών); Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: εθνομάρτυρας, συμπολιτεία, θήκη, άβουλος, αμαρτωλός, φορά, αδιάφθορος, προσομοίωση, ελλιπής, εύκολος, χειροτερεύω

2. Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : Μαρτυρε, πλεσιν, νομοθται, βολημα, μαρτνουσιν, διαφρει, φαλης, φθερεται, μοως, κιθαρζειν, οκοδμοι, λοιπο, ε, κακο

3. Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : Μαρτυρε, νομοθται, βολημα, διαφρει, φθερεται, μοως, λοιπο, κακο

ΟΜΑΔΑ Β : διαμαρτυρία, ομολογώ, προσομοιάζω, παρονομαστής, θέμα, θύτης, χειροτερεύω, χειρίζομαι, φόρος, φάρος, φθαρτός, φερτός, παράλειψη, παραλήπτης, βούληση, βούλευμα

 

 

Ενότητα 4η (Β 1, 7-8) - Σε όλες τις περιστάσεις της (καθημερινής) ζωής μας διαπιστώνεται η σημασία της ηθικής πράξης για την απόκτηση της ηθικής αρετής

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «ν ατος»: Τίνος γένους λες πως είναι εδώ η επαναληπτική αντωνυμία; Με άλλη διατύπωση: Σε τι από τα προηγούμενα αναφέρεται η επαναληπτική αντωνυμία αυτής της φράσης; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 163)

2. «ξεις»: Κουβεντιάστε μέσα στην τάξη για τον τρόπο με τον οποίο σχηματίστηκε αυτή η λέξη. Όταν από τη συζήτησή σας προκύψει η σημασία της αρχαίας ελληνικής αυτής λέξης, προχωρήστε πια τότε στη σύγκριση της σημασίας της αρχαίας ελληνικής λέξης με τη σημασία της νεοελληνικής λέξης έξη. Κρίνετε ύστερα από όλα αυτά τη σημασία με την οποία σας υποδείχτηκε παραπάνω να καταλάβετε την έκφραση: α ξεις γίνονται. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 163)

3. «ο μικρν ον διαφέρει»: γιατί ο Αριστοτέλης επιμένει στο εθς κ νέων; Συμφωνείτε με τη θέση αυτή του φιλοσόφου, ιδίως με τη βαρύτητα που προσδίδει στη θέση του αυτή η προσθήκη της φράσης: μλλον δ τ πν; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 163)

4. Ποιος ο ρόλος των «οτω δ κα» στην αρχή της παραγράφου;

5. «Κα ν δ λόγ κ τν μοίων νεργειν α ξεις γίνονται»: ποια η θέση της πρότασης μέσα στην ενότητα και πώς καταλήγει σ’ αυτή ο Αριστοτέλης;

6. Ποιον περιορισμό θέτει στο κείμενο ο φιλόσοφος σχετικά με τις έξεις;

7. Να σχολιάσετε την τελευταία περίοδο του κειμένου ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή.

8. Να εντοπίσετε τα εκφραστικά μέσα της ενότητας.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: ομοιογένεια, πληθώρα, δέος, μισαλλοδοξία, θαρραλέος, περιστροφή.

2. Να δώσετε δύο ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: πράττοντες, ργίλοι, ναστρέφεσθαι, νεργειν, ποδιδόναι.

3. Να βρείτε συνώνυμα στα αρχαία ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: πράττοντες, νδρεοι, προι, νεργείας, κολουθοσιν.

4. Με την ποιητική ή αναφορική λειτουργία των λέξεων που ακολουθούν (συγγενών ετυμολογικά με όρους του διδαγμένου κειμένου) να σχηματίσετε ισάριθμες περιόδους λόγου: 1. στρόφιγγα, 2. δορυφόρος, 3. πυροδοτώ, 4. διενέργεια, 5. έμφαση, 6. πολυμιγής, 7. τροφοδοτώ, 8. φαρέτρα, 9. κυοφορία.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Πώς εισάγει ο Αριστοτέλης το νέο μέρος του συλλογισμού του και ποια σημεία της επιχειρηματολογίας του διασαφηνίζει;

2. Ποια συλλογιστική μέθοδο ακολουθεί ο Αριστοτέλης και σε ποιο συμπέρασμα καταλήγει;

3. Να επισημάνετε τα αντιθετικά ζεύγη που σχηματίζουν μέσα στο κείμενο οι ηθικές αρετές με τις αντώνυμές τους έννοιες (κακίες).

4. «Κα ν δ λόγ κ τν μοίων νεργειν α ξεις γίνονται»: ποια η θέση της πρότασης μέσα στην ενότητα και πώς καταλήγει σ’ αυτή ο Αριστοτέλης;

5. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί στην ενότητα πολλές φορές τα ρήματα θίζομαι, πράττω και γίνομαι σε διάφορους τύπους. Να εξηγήσετε ποια σημασία έχει η επαναλαμβανόμενη χρήση των συγκεκριμένων ρημάτων και η χρονική τους βαθμίδα στη δόμηση της επιχειρηματολογίας του φιλοσόφου για την απόκτηση της ηθικής αρετής.

6. Κα ν δ λόγ κ τν μοίων νεργειν α ξεις γίνονται: Να εντοπίσετε τη νέα αριστοτελική έννοια που περιέχεται στο χωρίο και να δώσετε τον ορισμό της με τη βοήθεια του κειμένου της ενότητας.

7. Ποιο ρόλο παίζει η ηθική πράξη και η συμπεριφορά του ανθρώπου, γενικότερα σε όλες τις περιστάσεις της (καθημερινής) ζωής, στην απόκτηση της ηθικής αρετής; Να στηρίξετε την απάντησή σας σε χωρία του κειμένου.

8. Να αναλύσετε με λίγα λόγια τα χωρία της ενότητας στα οποία φαίνεται ότι η ηθική αρετή είναι κοινωνική αρετή.

9. Ποιους περιορισμούς θέτει ο φιλόσοφος σχετικά με τις ξεις ;

10. «ο μικρν ον διαφέρει»: γιατί ο Αριστοτέλης επιμένει στο εθς κ νέων; Συμφωνείτε με τη θέση αυτή του φιλοσόφου, ιδίως με τη βαρύτητα που προσδίδει στη θέση του αυτή η προσθήκη της φράσης: μλλον δ τ πν;

11. Να σχολιάσετε την τελευταία περίοδο του κειμένου ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή.

12. Να εντοπίσετε τα εκφραστικά μέσα της ενότητας.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: σχέση, απραξία, αλλαξιά, δέος, άφοβος, θρασύς, δεινός, θυμωμένος, πραότητα, κόλαση, διεστραμμένος, λόγιος, ποιοτικός, προδοσία, ανακόλουθος, καχεξία, παραμικρό, πανδαισία

2. Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : χει, πρττοντες, συναλλγμασι, δεινος, φοβεσθαι, θαρρεν, δειλο, πιθυμας, ργς, σφρονες, προι, κλαστοι, ναστρφεσθαι, λγ, ποις, ποδιδναι, κολουθοσιν, ξεις, μικρν, πμπολυ

3. Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : χει, συναλλγμασι, δεινος, θαρρεν, πιθυμας, ναστρφεσθαι, κολουθοσιν, πμπολυ

ΟΜΑΔΑ Β : αναστρέψιμος, καταστροφικός, καταστρεπτικός, ανακόλουθος, παραλλαγή, μετάλλαξη, μετάταξη, δεινός, άδηλος, ενθαρρύνω, αποθαρρύνω, διαφθείρω, εύθυμος, εύθικτος, πολυπράγμων, κατοχή, μέθεξη, άσχετος, ασχολία, αμέτοχος, σύμπαν, απάντηση

 

 

 

Ενότητα 5η (Β 3, 1-2) - Η πραγμάτωση της ηθικής αρετής συνεπάγεται ευχαρίστηση για τον άνθρωπο

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «Σημεον δ δε ποιεσθαι τν ξεων τν πιγινομένην δονν λύπην τος ργοις»: κουβεντιάστε μέσα στην τάξη για το κριτήριο που θέτει ο Αριστοτέλης προκειμένου να αποφανθεί κανείς αν έχουν πια οριστικά διαμορφωθεί οι «έξεις». Κάντε πιο συγκεκριμένη τη συζήτησή σας χρησιμοποιώντας τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί και ο Αριστοτέλης. Στο τέλος δοκιμάστε να προσθέσετε και άλλα, δικά σας παραδείγματα.

2. Θυμηθείτε ότι είχαμε παραπέμψει σ’ αυτό το σημείο τη συζήτηση για την εναλλαγή πρώτου και τρίτου πληθυντικού προσώπου που είχαμε προσέξει στη δεύτερη ενότητα. Συζητήστε λοιπόν στην τάξη για το θέμα αυτό.

3. Δύο φορές πιο πάνω η λέξη ξις γράφτηκε μέσα σε εισαγωγικά. Γιατί;

4. Γράψε ένα σύντομο δοκίμιο (μιας ή δύο σελίδων) α) για να επεξηγήσεις το περιεχόμενο του πλατωνικού ορισμού της αγωγής, β) για να δηλώσεις τη συμφωνία ή τη διαφωνία σου (κάνοντας δηλαδή κάτι σαν αυτό που έκανε και ο Αριστοτέλης).

5. Με βάση ποιο κριτήριο θεωρεί ο Αριστοτέλης ότι διαμορφώνονται τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας; Πώς το αποδεικνύει και σε ποιο συμπέρασμα καταλήγει;

6. Παρουσιάστε διαγραμματικά την επιτέλεση μιας ηθικής πράξης με τα συναισθήματα που βιώνουν αυτοί που έχουν κατακτήσει ως ξιν τις ηθικές αρετές και αυτοί που δεν τις έχουν κατακτήσει ως ξιν.

7. Τι χαρακτήρα δίνει στην αρετή ο Αριστοτέλης και πώς αυτός διαφαίνεται μέσα στο κείμενο;

8. Ποια παιδεία θεωρεί «ρθ» ο Αριστοτέλης και πώς αυτή συνδέεται με τη διαμόρφωση των μόνιμων στοιχείων του χαρακτήρα μας;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με παράγωγα (απλά ή σύνθετα) του ρήματος «σημαίνω».

α) Η ………………… της λέξης ήταν διττή, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί σύγχυση μεταξύ των παρευρισκομένων.

β) Στο σημείο αυτό της εθνικής οδού γίνονται πολλά ατυχήματα λόγω της ελλιπούς …………………………..

γ) Κάθε μέρα κατά τη διάρκεια της προσευχής γίνεται έπαρση της ελληνικής …………………..

δ) Όλοι οι συγγενείς του διασκορπίστηκαν στα τέσσερα …………………….. του ορίζοντα την εποχή του

μεταναστευτικού ρεύματος.

ε) Κάθε εργαζόμενος πρέπει να συγκεντρώνει ένα συγκεκριμένο αριθμό ……………………. για να μπορέσει να  συνταξιοδοτηθεί.

2. Να δώσετε δύο ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: δονήν, λύπην, νδρεος, νέων, ρθή.

3. Να βρείτε μέσα στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: αγωγή, εξής, δέος, άριστος, παράσημο, χαρμόσυνος.

4. Βρείτε την ετυμολογία των παρακάτω λέξεων: σημεον, ξεων, σώφρων, νδρεος, δειλός, χθαι.

5. Με τις επόμενες λέξεις –συγγενείς ετυμολογικά με λέξεις του αρχαίου κειμένου– να σχηματίσετε περιόδους λόγου στη νεοελληνική γλώσσα, χρησιμοποιώντας την αναφορική ή ποιητική λειτουργία τους: προπαίδεια, μονόδρομος, δυσφορία, σώμα, πλοηγός.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις 1. Με ποιο κριτήριο μπορεί να αποφανθεί κανείς, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, για την οριστική διαμόρφωση των ξεων;

2. Ποια παραδείγματα χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης για να εξηγήσει το κριτήριο της διαμόρφωσης ξεων; Συμφωνετε;

3. Ποια είναι η σχέση μεταξύ ηθικής αρετής και λύπης ηδονής και πώς την εξηγεί ο Αριστοτέλης;

4. Ποια είδη ηδονής φαίνεται να διακρίνει ο Αριστοτλης σύμφωνα με τα σχόλια του βιβλίου σας;

5. Ποια θεωρεί ο Αριστοτέλης «ορθή» παιδεία; Συμφωνείτε με τα κριτήριά του;

6. σώφρων, κόλαστος, νδρεος, δειλός: Να δώσετε τον ορισμό καθενός όρου με βάση το κείμενο.

7. Δι δε ος δε: Ποιος νομίζετε ότι αποφασίζει με τι «πρέπει» να χαίρονται ή να λυπούνται οι νέοι, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη; Η άποψή του θα ήταν χρήσιμη στη σύγχρονη πραγματικότητα;

8. Πώς αντιλαμβάνεσθε την άποψη ότι η πραγμάτωση της ηθικής αρετής συνεπάγεται ευχαρίστηση για τον άνθρωπο; Μήπως κάποτε συμβαίνει και το αντίθετο, δηλαδή εκείνο που «πρέπει» να κάνουμε - το ηθικώς πράττειν - να μας είναι πιο δυσάρεστο; Ο Αριστοτέλης γράφει σχετικά (ΗΝ, 1117b 17-18) ότι: ο δ ν πσαις τας ρετας τ δως νεργεν πρχει, πλν φ' σον το τλους φπτεται (= δεν είναι λοιπόν δυνατόν να βρει κανείς σε όλες ανεξαιρέτως τις αρετές μια ενέργεια που συνεπάγεται ηδονή, παρά μόνο εφόσον αυτή επιτυγχάνει το σκοπό της). Ποια είναι η δική σας άποψη;

9. Αφού διαβάσετε τις απόψεις που εκφράζει ο Αθηναίος ξένος για την παιδεία στους πλατωνικούς Νόμους (653 a - c) και την άποψη που εκφράζει ο Λάκων στον Πλούταρχο να δείξετε τη σχση τους με τις θέσεις που διατυπώνει ο Αριστοτέλης σ’ αυτή την ενότητα.

10. Να εντοπίσετε και να αναλύσετε το σημείο του κειμένου στο οποίο φαίνεται ότι η ηθική αρετή συνδέεται με την οργανωμένη πολιτική- κοινωνική ζωή.

11. Ποια εναι η αξία του συναισθματος στον Αριστοτλη όπως φαίνεται από την ενότητα;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. ρθ παιδεία: Ποια είναι η πρώτη σημασία του επιθέτου ρθός; Με ποια σημασία χρησιμοποιείται στο κείμενο και με ποιες σήμερα ;

2. Ο Αριστοτλης χρησιμοποιε την κφραση ρθ παιδεα και ο Πρωταγόρας αναφερμενος στην αγωγ των νων (από την πόλη με τους νόμους) την κφραση εθνουσι (= ισιώνουν). Ποιο εναι το κοιν σημεο αυτν των μεταφορικν εκφρσεων και πς εξηγείται η σχέση τους με την αγωγή των νέων4;

3. Να εντοπίσετε στο κείμενο τις λέξεις που παρουσιάζουν ετυμολογική συγγένεια με τις παρακάτω: ασήμαντος, επίγονος, αναμονή, επιδείνωση, εποχή, ανεύθυνος.

4. χθαι: Να γρψετε δκα παργωγα της λξης (απλ σνθετα).

5. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: παράσημο, γενιά, ηδύποτο, περίλυπος, ενσωμάτωση, περιχαρής, αχθοφόρος, διαμονή, κλήση, δέον, άξονας, διευθυντής, πρόφαση, διορθωτικός

6.Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : Σημεον, πιγινομνην, λπην, σωματικν, δονν, χαρων, χθμενος, πομνων, καλν, δε, χθα, εθς, φησν, ρθ

7.Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : Σημεον, πιγινομνην, λπην, χαρων, πομνων, χθα, εθς, φησν, ρθ

ΟΜΑΔΑ Β : άσημος, ασύμμετρος, γονίδιο, γενικός, άγνωστος, σύλληψη, συλλυπητήριος, χαρωπός, άχραντος, διαμονή, διανομή, παραγωγικός.

 

 

Ενότητα 6η (Β 6, 1-4) - Η αρετή καθιστά τον άνθρωπο ικανό να εκτελέσει το προορισμένο γι΄ αυτόν έργο

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Πρόσεξε ότι η λέξη «ρετ» είναι για τον Αριστοτέλη μια λέξη που δεν προορίζεται μόνο για τον άνθρωπο. Ταιριάζει – είναι σαν να μας λέει – και για τα έμψυχα και για τα άψυχα πράγματα (αυτό θα πει ότι μπορεί να χρησιμοποιείται και για τα ζώα). Με αυτό το γενικό νόημα, ποιο είναι το περιεχόμενο της λέξης «ρετή»; (Τόνισε τα δύο κύρια στοιχεία που διακρίνει στην έννοια «ρετ κάθε πράγματος», άρα και του ανθρώπου, ο Αριστοτέλης). (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 167) Πώς συσχετίζονται οι αρετές με τις έξεις και γιατί δεν αρκεί ο χαρακτηρισμός έξεις όταν μιλάμε για τις αρετές;

2. Παρουσιάστε τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης για να κάνει πιο κατανοητά τα γνωρίσματα που διαφοροποιούν την αρετή από τις άλλες έξεις.

3. Ποιο νόημα δίνει ο Αριστοτέλης στον όρο «ρετ» στην 6η ενότητα;

4. Τι γνωρίζετε για τον αριστοτελικό όρο «τέλος» και για την «τελεολογική αντίληψη»;

5. Τι νόημα δίνει στον λόγο του Αριστοτέλη η χρήση της υποθετικής πρότασης («Ε δ …») και της δυνητικής ευκτικής («ν εη»);

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να δώσετε συνώνυμα των παρακάτω λέξεων στα αρχαία ελληνικά: πσα, ργον, ε, ρμεν, πολεμίους, φανερόν.

2. Να δώσετε αντώνυμα των παρακάτω λέξεων στα αρχαία ελληνικά: ρετή, σπουδαον, μοίως, μεναι, πολεμίους, φανερόν.

3. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις, ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: φόρτος, φυσιολογικός, δρομέας, δωρεά, συνοχή, βάθρο.

4. Να συμπληρώσετε τα κενά στις προτάσεις που ακολουθούν με παράγωγα (απλά ή σύνθετα) του ρήματος «ρ».

 

α. Ένας καλός πολιτικός πρέπει να διακρίνεται από …………………………..

β. Μια ίωση τον ταλαιπώρησε για πολύ καιρό· γι’ αυτό η ……………….. του είναι ωχρή.

γ. Τα λάθη που έγιναν ήταν ……………………… Όλοι μπορούσαν εύκολα να τα διακρίνουν.

δ. Σε ένα κατάστημα ……………………. μπορείς να βρεις μεγάλη ποικιλία φακών επαφής.

ε. Οι ……………………… είναι ένα συχνό φαινόμενο αυτών που ταξιδεύουν στην έρημο.

5. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της Α στήλης με τις ετυμολογικά συγγενείς τους στη Β στήλη.

Α
Β
μεναι
δραμεν
νεγκεν
πιβάτην
φανερν
ρετ
βηματοδότης
φάσμα
δυσαρέσκεια
αναμονή
φερέφωνο
δρομολόγιο

6. Να βρείτε δέκα σύνθετες λέξεις με δεύτερο συνθετικό την αρχαία λέξη ρα (= φροντίδα).

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Σε ποιο συμπέρασμα έχει καταλήξει ο Αριστοτέλης, όπως φαίνεται στην αρχή της ενότητας, και ποιο νέο ερώτημα θέτει σχετικά με τη φύση της αρετής;

2. Η αριστοτελική ξις είναι έννοια ουδέτερης ποιότητας : μπορεί να έχει θετικό περιεχόμενο ή να είναι ανάξια λόγου. α) Από τι εξαρτάται η ποιότητα των ξεων; β) Ποιο είδος ξεων νομίζετε ότι καλλιεργεί την αρετή και σε τι οδηγούν οι ξεις αντίθετης ποιότητας;

3. Ποιες είναι οι συνέπειες της αρετής στο υποκείμενό της και το έργο του; Να διασαφηνίσετε την απάντησή σας δίνοντας δικά σας παραδείγματα με ζώα ή πράγματα.

4. Να δικαιολογήσετε τη λειτουργικότητα της επανάληψης του επιρρήματος ε και του αντίστοιχου επιθέτου του στην ενότητα.

5. ε δ ξις: Ο δογματισμός και το αξιωματικό ύφος δεν έχουν καμία σχέση με τον επιστημονικό λόγο, γιατί αυτός επιδχεται διάψευση. Με αφετηρία την αρχή αυτή να εξηγήσετε τη χρήση των εκφραστικών τρόπων του Αριστοτέλη στο σημείο αυτό· ειδικότερα τη σημασία που έχει το είδος της δευτερεύουσας πρότασης και η έγκλιση της ανεξάρτητης πρότασης. Με βάση τις παρατηρήσεις σας να χαρακτηρίσετε το ύφος του φιλοσόφου.

6. Ο Αριστοτέλης στη 2η ενότητα του βιβλίου σας υποστηρίζοντας τη βασική του θέση ότι οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται έκανε διάκριση μεταξύ των χαρακτηριστικών που έχουμε φύσει και όσων αποκτούμε ξ θους, λέγοντας ότι η επανάληψη - άσκηση δεν παίζει κανένα ρόλο σε ό,τι έχουμε φύσει, όπως η όραση: ο γρ κ το πολλάκις δεν . Όταν λοιπόν αναφέρεται στην αρετή του οφθαλμού ( το φθαλμοργον ατο), νομίζετε ότι αντιφάσκει; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

7. Σε άλλο σημείο των 'Ηθικν Νικομαχείων ο Αριστοτέλης θα μιλήσει για το ργον κάθε «τεχνίτη» σε σχέση με το ργον του ανθρώπου που επιδιώκει την ευδαιμονία : σπερ γρ αλητ κα γαλματοποι κα παντ τεχνίτ, κα λως ν στιν ργον τι κα πρξις, ν τ ργ δοκε τγαθν εναι κα τ ε, οτω δόξειεν ν κα νθρώπ, επερ στι τι ργον ατο (1097 b 29-33). Στο διο θμα αναφρεται και ο Πλάτων στην Πολιτεία (352d – 353e).

Συγκρίνοντας τα αποσπάσματα με το κείμενό σας, να δώσετε το περιεχόμενο των εννοιών ρετή και ργον, όταν αποδίδονται σε «τεχνίτες», ζώα ή πράγματα. Τι συμπεραίνετε σχετικά με την επίδραση του δασκάλου (Πλάτωνα) στον μαθητή (Αριστοτέλη);

8. Ο Αριστοτέλης στη Ρητορική του χρησιμοποιεί ηθικές κατηγορίες για το γραπτό λόγο και μιλάει για «ενάρετο» και «πρέπον» ύφος, για ρετή λέξεως και ργον λόγου (1404 b 1 κ.ε.). Ποιο νομίζετε ότι είναι το περιεχόμενο αυτών των όρων; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας με χωρία του κειμένου σας.

9. Προσέξτε ότι στο κείμενο το ζώο ή το πράγμα που το διακρίνει η αρετή χαρακτηρίζεται από το φιλόσοφο σπουδαον. α) Πώς καταλαβαίνετε το περιεχόμενο του χαρακτηρισμού αυτού; β) Ποιο είναι το περιεχόμενο του χαρακτηρισμού (σπουδαος), όταν αναφέρεται στον άνθρωπο; Να στηρίξετε την απάντησή σας στο κείμενο της εντητας και στο χωρίο των θικν Νικομαχείων 1098 a 6-20.

10. ε χον: Με τη βοήθεια των πληροφοριών που παρέχει το κείμενο και λαμβάνοντας υπόψη σας το σημασιολογικό περιεχόμενο των λέξεων ε και χον, να δείξετε ότι κάθε πρόσωπο, ζώο ή πράγμα στο οποίο αποδίδεται ο χαρακτηρισμός ε χον είναι «ενάρετο».

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. σπουδαος : α) Να εξηγήσετε τη σημασία του επιθέτου στο κείμενο με βάση την ετυμολογική του προέλευση. β) Να δώσετε τουλάχιστον δύο σημασίες για τις ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής: σπουδάζω, σπουδή, σπουδές.

2. ρητέον : α) Πς λγονται τα επίθετα που χουν κατάληξη – τος και – τέος; β) Ποια σημασία προσδίδουν σ’ αυτά τα επίθετα οι καταλήξεις –τος και –τέος; Δώστε άλλα παραδείγματα στην αρχαία και τη νέα ελληνική.

3. θεωρ : α) Να δσετε την ετυμολογική προέλευση και την αρχική σημασία του ρήματος. β) Να εξηγήσετε πώς από την αρχική σημασία οδηγούμαστε στη σημασία που έχει το ρήμα μέσα στο κείμενο.

4. φθαλμός : Να δώσετε την εξήγηση των φράσεων :

α) δια γυμνού οφθαλμού,

β) ως κόρην οφθαλμού,

γ) αποστρέφω τους οφθαλμούς,

δ) εν ριπή οφθαλμού,

ε) έστιν δίκης οφθαλμός,

στ) χάρμα οφθαλμών.

5. φανερόν, ε, γαθόν, πολέμιος : Να δώσετε αντώνυμα των λέξεων αυτών στην αρχαία ελληνική.

6. ποτελε : α) Ποιος βασικός αριστοτελικός όρος χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του ρήματος; β) Με βάση αυτή την ετυμολογική προέλευση να δείξετε το ακριβές σημασιολογικό περιεχόμενο του ρήματος μέσα στο κείμενο.

7. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: μοναξιά, επίρρημα, τελειωτικός, πανούργος, επίδοση, κάτοψη, σπουδαστήριο, έφιππος, αριστείο, οισοφάγος, βάθρο, παραμονή, φανάρι, θέατρο, κατάφυτος

8.Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : μνον, ητον, ποτελε, ργον, ποδδωσιν, φθαλμο, σπουδαον, ππου, ρετ, δραμεν, νεγκεν, πιβτην, φανερν, θεωρσωμεν, κατάφυτος

9.Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : ητον, ποτελε, ργον, φθαλμο, ρετ, νεγκεν, πιβτην, φανερν, θεωρσωμεν, ΟΜΑΔΑ Β : ρήμα, ρήγμα, άρρητος, άρρηκτος, ατελής, ακατέργαστος, πάρεργο, κάτεργο, αόρατος, παρωπίδα, άριστος, παραφορά, κατάφωρος, βατός, βολικός, αφασία, άφαντος, δυσθεώρητος, θεαματικός

 

 

Ενότητα 7η (Β 6, 4-8) - Η αρετή βρίσκεται στη μεσότητα. Προσδιορισμός της έννοιας "μεσότητα"

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «ε τ δέκα πολλ τ δ δύο λίγα, τ ξ μέσα λαμβάνουσι κατ τ πργμα»: Εξήγησε με ένα σχήμα το αριθμητικό μέσον που περιγράφεται εδώ. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 170)

2. Ο Αριστοτέλης δεν είχε ακόμη στη διάθεσή του τις τόσο σημαντικές για τον δικό μας λόγο λέξειςαντικειμενικός και υποκειμενικός, βρέθηκε όμως αυτή τη στιγμή στην ανάγκη να εκφράσει τις δύο αυτές έννοιες. Μπροστά σε ανάλογο πρόβλημα ο Αριστοτέλης βρέθηκε πολλές φορές στη διάρκεια των επιστημονικών του ενασχολήσεων, εφόσον ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με κάποιους επιστημονικούς κλάδους ή πρώτος αυτός αντιμετώπισε με έναν καινούριο, σε σχέση με τους παλιότερους στοχαστές, τρόπο κάποιους τομείς της ανθρώπινης σκέψης και γνώσης. Ο κάθε όμως επιστήμονας, όταν κατά τη διάρκεια των ερευνών του βρίσκεται στην ανάγκη να εκφράσει με λόγο τις ιδέες του, δεν έχει βέβαια πρόχειρες και εύκολες τις λύσεις· μερικές μάλιστα φορές χρειάζεται να κάνει και περισσότερες από μία δοκιμές ώσπου να καταλήξει (αν καταλήξει!) σε κάτι οριστικό. Συνέβη, νομίζεις, το ίδιο και με τον Αριστοτέλη στην περίπτωση που μας απασχολεί; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 170)

3. Ποια έννοια προσπαθεί να προσδιορίσει ο Αριστοτέλης σ’ αυτή την ενότητα και με ποια κριτήρια γίνεται αυτό;

4. Ποια παραδείγματα χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης προκειμένου να διασαφηνίσει το αντικειμενικό και το υποκειμενικό μέσον;

5. Ποια είναι τα δύο άκρα της μεσότητας; Αφού απαντήσετε στο ερώτημα αυτό, να παρουσιάσετε διαγραμματικά τις αρετές που αναφέρονται στην 4η ενότητα με τα δύο άκρα τους.

6. Ποιες λέξεις και φράσεις του κειμένου αναφέρονται στους όρους «μέσον - λλειψις - περβολή»;

7. Η αρετή είναι μεσότητα που προσδιορίζεται με βάση ποιο κριτήριο; Αιτιολογήστε την απάντησή σας.

8. Ποια είναι τα νέα γνωρίσματα της αρετής που προστίθενται σ’ αυτή την ενότητα και συμπληρώνουν τον ορισμό της;

9. Με βάση τα στοιχεία αυτής της ενότητας και όσα αναφέρθηκαν στις ενότητες 1, 2 και 3, πώς αποδεικνύεται ότι οι ηθικές αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως;

10. Να δείξετε ότι απαραίτητη προϋπόθεση για τον προσδιορισμό της αρετής και του μέσου της είναι η σωκρατική προτροπή «γνθι σαυτόν».

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να δώσετε στα αρχαία ελληνικά τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων: συνεχε, λαβεν, σον, πς, μέσον.

2. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: απόβλητα, ταυτότητα, εχεμύθεια, λάφυρο, λοιπόν, διαδρομή.

3. Να δώσετε για κάθε θέμα του ρήματος «βάλλω» παράγωγα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά: βαλ-: βελ-: βλη-: βολ-:

4. Να δώσετε για κάθε θέμα του ρήματος «χω» παράγωγα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά:

εχ-: σχ-: οχ-: -ούχος: -ουχία: ωχ-:

5. Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις από τα θέματα των λέξεων «πλεον» και «λίγον» στα νέα ελληνικά.

6. «λλείπει»: να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις με λέξεις ομόρριζες του ρηματικού τύπου που σας δίνεται.

α) Το δημόσιο …………………….. συνεχώς αυξάνεται, με αποτέλεσμα να καταρρέει η εθνική οικονομία.

β) Προτίμησε να αποσυρθεί στην ιδιαίτερη πατρίδα του για το …………………… της ζωής του.

γ) Η ………………….. ηλίου είναι ένα φαινόμενο που συνεχίζει να προκαλεί δέος.

δ) Δεν είχε αναπτύξει επαρκώς το θέμα που του δόθηκε στο μάθημα της έκθεσης. Οι ……………………. ήταν πολλές  και σημαντικές.

ε) Πολλές φορές παθαίνει ……………………., με αποτέλεσμα να μην αναγνωρίζει οικεία του πρόσωπα.

7. Να σχηματίσετε με την ποιητική ή αναφορική λειτουργία των λέξεων που ακολουθούν ισάριθμες περιόδους λόγου: αποβάλλω, κυκλοφορ, εξισώνω, προβολέας, εξόφθαλμη.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Ο Αριστοτέλης στην προσπάθειά του να προσδιορίσει την έννοια της ηθικής αρετής θέτει επιμέρους ερωτήματα και δίνει απαντήσεις, προχωρώντας βαθμιαία μέχρι τον τελικό στόχο, τον ορισμό της έννοιας. Σε ποιο ερώτημα δίνει απάντηση ο φιλόσοφος με όσα αναφέρει σ’ αυτήν την ενότητα;

2. Να επισημάνετε τα γνωρίσματα που θεωρεί ο Αριστοτέλης απαραίτητα για ένα πράγμα, ώστε να είναι δυνατόν να του αποδοθούν οι έννοιες τ πλεον, τ λαττον και τ σον.

3. Ο φιλόσοφος δομεί εδώ τη σκέψη του γύρω από τις έννοιες της «μεσότητας» και των δύο «ακροτήτων». Αφού εντοπίσετε τις λέξεις ή φράσεις (ονοματικά και ρηματικά σύνολα) που αναφέρονται σε κάθε έννοια χωριστά, να διατυπώσετε με δικά σας λόγια τους ορισμούς που δίνει ο Αριστοτέλης.

4. Ποια κριτήρια χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης για να προσδιορίσει τα είδη της «μεσότητας» και ποιο είδος έχει άμεση σχέση με την ηθική αρετή; Να στηρίξετε την απάντησή σας στο κείμενο.

5. Τα πρώτα σπέρματα της θεωρίας της «μεσότητας», η οποία εδώ εκτίθεται αναλυτικά, εντοπίζονται σε προηγούμενη ενότητα (4η), όταν ο Αριστοτέλης αναπτύσσει τη σημασία της ηθικής πράξης για την απόκτηση της ηθικής αρετής. Αφού λάβετε υπόψη σας τον αναλυτικό προσδιορισμό της έννοιας, να γυρίσετε στην 4η ενότητα και να σχολιάσετε σ’ ένα μικρό κείμενο τις μεσότητες και τις ακρότητες που αναφέρονται ή υπονοούνται εκεί. Στο τέλος να προσθέσετε και δικά σας παραδείγματα. Στο σχολιασμό σας να λάβετε υπόψη σας και όσα λέει ο φιλόσοφος σε άλλο σημείο: δ τ θαρρεν περβάλλων περ τ φοβερ θρασς δ τ φοβεσθαι περβάλλων δειλός (ΗΝ 1115 b 33 - 40).

6. Ο Αριστοτέλης για να διασαφηνίσει τα είδη της «μεσότητας» παίρνει ένα παράδειγμα από το χώρο του αθλητισμού. Προσπαθήστε να κάνετε το ίδιο, χρησιμοποιώντας ένα ανάλογο παράδειγμα από τη μαθητική ζωή. Στο κείμενό σας να κρατήσετε αυτούσιους τους αριστοτελικούς όρους.

7. Γνωρίζουμε ήδη από τα προηγούμενα ότι η ηθική αρετή είναι ξις κατά το γένος. α) Ποια καινούργια στοιχεία – πληροφορίες μας προσφέρει το κείμενο για να συμπληρώσουμε τον ορισμό της έννοιας; β) Ποια από αυτά τα στοιχεία μπορούν κατά τη γνώμη σας να στηρίξουν την άποψη που ο Αριστοτέλης θα υποστηρίξει αργότερα, ότι δηλαδή η ηθική αρετή είναι μετ το ρθο λόγου ξις (ΗΝ 1144 b 27); Να δικαιολογήσετε την άποψή σας με χωρία του κειμένου.

8. Λαμβάνοντας υπόψη σας τις σκέψεις που ο Αριστοτέλης εκφράζει εδώ, τι θα συμβουλεύατε ένα δάσκαλο (ή γονιό) που στόχο έχει να «εθίσει» τους μαθητές του (ή τα παιδιά του) στην ηθική αρετή;

9. Ο Αριστοτέλης, όπως είδαμε ήδη (ενότητες 1, 2, 3) υποστήριξε ότι οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται. Να δείξετε με επιχειρήματα ότι όσα λέγονται σ’ αυτήν την ενότητα υποστηρίζουν την παραπάνω βασική σκέψη του φιλοσόφου.

10. Οτω δ πς πιστήμων λλ τ πρς μς υποστηρίζει ο Αριστοτέλης. Να δείξετε ότι απαραίτητη προϋπόθεση αυτού είναι η σωκρατική προτροπή γνθι σαυτόν και γι’ αυτό η κατάκτηση της ηθικής αρετής γίνεται δύσκολο και επίπονο έργο.

11. Διαφερόντως γρ δ κα τόδε χομεν στε τολμν τε ο ατο μάλιστα κα περ ν πιχειρήσομεν κλογίζεσθαι· τος λλοις μαθία μν θράσος, λογισμς δ κνον φέρει. κράτιστοι δν τν ψυχν δικαίως κριθεεν ο τά τε δειν κα δέα σαφέστατα γιγνώσκοντες κα δι τατα μ ποτρεπόμενοι κ τν κινδύνων (Θουκ. ΙΙ, 40, 3), υποστηρίζει ο Περικλής παρουσιάζοντας τις αρετές του Αθηναίου πολίτη στον πιτάφιο. Να συσχετίσετε αυτό το χωρίο με την άποψη του Αριστοτέλη πς πιστήμων λλ τ πρς μς. Στο συσχετισμό αυτό να λάβετε υπόψη σας επίσης την άποψη που συναντάμε στον πλατωνικό Λάχη: Ταύτην (= τν νδρείαν) γωγε, Λάχης, τν τν δεινν κα θαρραλέων πιστήμην κα ν πολέμ κα ν τος λλοις πασιν (Πλάτων, Λάχης, 194 e - 195 a).

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. τ ρχομέν αρεται : α) Ποια σημασία έχουν οι λέξεις στο κείμενο; β) Ποια άλλη σημασία των ρημάτων γνωρίζετε;

2. γυμνάσια : α) Να γράψετε την ετυμολογική προέλευση της λέξης και τη σημασία της στο κείμενο. β) Να δώσετε τις σημασίες της λέξης στη νέα ελληνική.

3. Να βρείτε στο κείμενο συνώνυμα των λέξεων : κελεύω, ττον, προτιμ, παων, βιβρώσκω.

4. φεύγω : Χρησιμοποιώντας το ρήμα να δώσετε στην αρχαία ελληνική α) τον πολιτικό όρο «οι εξόριστοι», β) τη σημασία του δικανικού όρου φεύγω φόνου.

5. Με ποιες λέξεις του κειμένου παρουσιάζουν ετυμολογική συγγένεια οι λέξεις: πισταμένως, λειπτέον, πρόσληψις, συνοχή, ταυτότης.

6. Α. Να χαρακτηρίσετε την ετυμολογική προέλευση των παρακάτω συνθέτων ως σωστή ή λανθασμένη σημειώνοντας ένα Χ στην αντίστοιχη στήλη.

α) περβολή < πέρ + βούλομαι

β) λείπτης < (στερητ.) + λείπω

γ) ναλογία < νά + λέγω

δ) πιστήμων < πίσταμαι

ε) προστάζω < πρό + στάζω

Β. Να δώσετε τη σωστή ετυμολογική προέλευση των λανθασμένων περιπτώσεων.

7. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: σχέδιο, συνηρημένος, πλειοψηφία, ελάχιστος, άνισος, ακραίος, παντοπωλείο, έκλειψη, συνένωση, λιγοστεύω, λεξικό, κατάληψη, ταχυφαγείον, τακτικός, ναύαρχος, παρομοίωση, πεζοδρμιο, διεπιστημονικός, βλήμα, πρόσφυγας, εξεζητημένος

8. Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : συνεχε, διαιρετ, λαττον, σον, κρων, πσιν, πλεονζει, λλεπει, ν, λγα, ναλογαν, ληπτον, φαγεν, προστξει, ρχομν, μοως, δρμου, πιστμων, περβολν, φεγει, ζητε, αρεται

9. Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : συνεχε, διαιρετ, πλεον, σον, λλεπει, ν, ναλογαν, ληπτον, προστξει, ρχομν, περβολν, φεγει

ΟΜΑΔΑ Β : οχετός, αιρετικός, πλωτός, πλειοψηφικός, ισονομία, ανομία, ελλειπτικός, ελαττωματικός, ένωση, άνωση, αντίλογος, παράλειψη, παραλήπτης, σταγόνα, ταγός, αρχηγέτης, αναβλητικός, αναβλύζω, υπεκφυγή

 

 

Ενότητα 8η (Β 6, 9-10) - Όπως η τέχνη, έτσι και η ηθική αρετή στοχεύει στο μέσον

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «το μέσου ν εη στοχαστική»: Πρόσεξε ότι ο Αριστοτέλης απέφυγε να πει: «το μέσου στ στοχαστική». Προσπάθησε να καταλάβεις τη διαφορά των δύο εκφραστικών τρόπων και εξήγησε στη συνέχεια την προτίμηση του Αριστοτέλη για την πρώτη – μπορούμε άραγε από την προτίμησή του να βγάλουμε συμπεράσματα και για τον χαρακτήρα του; Μην ξεχνάς αυτό που λένε, πως «το ύφος είναι ο άνθρωπος»! Θα βοηθηθείς, πάντως, στην προσπάθειά σου, αν ξαναθυμηθείς από το συντακτικό σου α) τη σημασία του εκφραστικού σχήματος της δυνητικής ευκτικής, και β) τη λεγόμενη (=;) «απλή σκέψη του λέγοντος». (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 172)

2. Πώς ορίζει ο Αριστοτέλης τα «ολοκληρωμένα έργα»;

3. Ο Αριστοτέλης συγκρίνει τις έννοιες τέχνη - αρετή - φύση. Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές εντοπίζει και με ποια σειρά τις ιεραρχεί;

4. Διατυπώστε (με προκείμενες και συμπέρασμα) τον συλλογισμό του Αριστοτέλη που αποδεικνύει ότι η αρετή έχει ως στόχο τη μεσότητα.

5. Αν λάβουμε υπόψη τον υποθετικό συλλογισμό και τη δυνητική ευκτική («ν εη») που χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης, σε τι συμπεράσματα μπορούμε να καταλήξουμε για το ύφος του; Προσιδιάζει στον επιστημονικό λόγο;

6. Ο Αριστοτέλης διευκρινίζει στο τέλος της ενότητας ότι, όταν αναφέρεται στην αρετή, εννοεί την ηθική και όχι τη διανοητική αρετή. Πώς εξηγείται η άποψη αυτή;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) της λέξης «πιτελε».

α. Το δύσκολο έργο που ανέλαβε να εκπονήσει, σήμερα βρίσκεται στο …………………. του στάδιο.

β. Δεν επιτρέπει στον εαυτό του το παραμικρό λάθος. Η ……………………….. του δεν έχει όρια.

γ. Ετοίμασε το σπίτι για να υποδεχτεί τους καλεσμένους της. Όλα ήταν τακτοποιημένα στην …………………….

δ. Κατά την …………………….. μιας συνταγής ζαχαροπλαστικής χρειάζεται απόλυτη αυτοσυγκέντρωση και προσοχή.

ε. Επιστρατεύτηκε όλο το ………………….. της εκπομπής, για να προκύψει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

2. Να δώσετε ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) της λέξης «πάθη» στα νέα ελληνικά.

3. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: μεσοπόλεμος, βαλβίδα, υπόλοιπο, σωσίβιο, υιοθεσία, πραγματεία.

4. Να δώσετε δύο ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: γουσα, προσθεναι, φθειρούσης, σζούσης, λέγομεν, θικήν.

5. Αστάθεια, καχεκτικός, ακτινοβολία, έκλειψη, φυτεύω: Αφού επισημάνετε τους λεκτικούς τύπους του διδαγμένου κειμένου με τους οποίους συγγενεύουν ετυμολογικά οι παραπάνω λέξεις, να σχηματίσετε στη νεοελληνική γλώσσα μία περίοδο λόγου για κάθε λέξη με την ποιητική (ή αναφορική) λειτουργία της.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Ο όρος επιστήμη στον Αριστοτέλη άλλοτε ισοδυναμεί με τον όρο τέχνη, ενώ άλλοτε χρησιμοποιείται με τη συνηθισμένη και σήμερα σημασία του (συστηματοποιημένη γνώση), οπότε και εντάσσεται από τον φιλόσοφο στις διανοητικές αρετές. Με ποιο περιεχμενο χρησιμοποιεται ο όρος στην ενότητα; Ποιο εδος «μεστητας» αντιστοιχε σε κθε σημασα του ρου;

2. Ο Αριστοτλης σε προηγομενη εντητα (6η) αναφρθηκε στην αρετ του οφθαλμο, του ππου κτλ., σε σχση με την ολοκλρωση του ργου που η φση χει αναθσει σε κθε ζο πργμα. Με βση αυτς τις απψεις και με τη βοθεια των πληροφοριν που περιχονται στο κεμεν σας, να δεξετε πτε μα τχνη εναι «ενρετη».

3. Χρησιμοποιντας ρους της αριστοτελικς φιλοσοφας, να δσετε τον ορισμ των άριστων ργων και να τον αιτιολογσετε.

4. Να δσετε με δικ σας λγια τη σχση της ηθικς αρετς με την τχνη και τη φση. Ποιο κριτριο χρησιμοποιε ο Αριστοτέλης ως βση σ' αυτόν τον συσχετισμό; Να αιτιολογσετε την υπεροχ της φσης και της ηθικς αρετς απναντι στην τχνη.

5. Στην αριστοτελικ (τυπικ) Λογικ χουμε υποθετικος συλλογισμος των οποων το συμπρασμα εξγεται απ προκεμενες προτσεις απ τις οποες η μα τουλχιστον εναι υποθετικ. α) Να επισημνετε ναν ττοιο συλλογισμ στο κεμενό σας και να τον καταγρψετε προτσσοντας τις προκεμενες προτσεις και καταλγοντας στο συμπρασμα. β) Νομζετε τι να ττοιο εδος συλλογισμο ταιριζει στο επιστημονικ φος;

6. Σμφωνα με τον Αριστοτλη, η ψυχ του ανθρπου ληθεει, ανακαλπτει την αλθεια, με τη βοθεια των διανοητικν αρετν, πως φρνησις, σοφα και νος (ΗΝ, 1139 b 15-20). Νομζετε τι σα αναφρονται στην εντητα για τη «μεστητα» μπορον να ισχουν για τις διανοητικς αρετς; Να αιτιολογσετε τις απψεις σας.

7. πθη: Σε λλο χωρο ο φιλσοφος διευκρινζει: Λγω δ πθη μν πιθυμαν ργν φβον θρσος φθνον χαρν φιλαν μσος πθον ζλον λεον, λως ος πεται δον λπη (ΗΝ, 1105 b 23-26). Λαμβνοντας υπψη σας αυτ τη διευκρνιση και σα εκτθενται στις εντητες 5η και 8η, να δσετε τα κοιν σημεα των ηθικν αρετν με τα πθη και τις πρξεις.

8. Η «μεστητα» αποτελε κεντρικ ννοια της αριστοτελικς φιλοσοφας. Να αντιπαραβάλετε τις θσεις που διατυπνει ο Σταγειρίτης στην ενότητα με όσα εκθέτει για το ίδιο θέμα στα Πολιτικά και να δεξετε πώς καταλήγει ότι η «μεσότητα» είναι αναγκαία για την πολιτεία.

9. Καθς η Αντιγνη οδηγεται στην υπγεια φυλακ της, στο τταρτο επεισδιο της ομνυμης τραγωδας του Σοφοκλ, απευθνει τελευταο χαιρετισμ στους συμπολτες της (στ. 801-882), ψλλοντας μαζ με τον Χορ να θρηνητικ τραγοδι (κομμς). Μσα σ'αυτ την ατμσφαιρα ο Κορυφαος σε μια αποστροφ του προς την ηρωδα λει : ΧΟ. προβσ' π' σχατον θρσους ψηλν ς Δκας βθρον πολ προσπεσας, τκνον (στ. 853-855). («Σκαρφλωσες στην κορυφ του θρσους και στον απρσιτο της Δκης θρνο, παιδ μου, παραπτησες». Μετφραση: Κ. Χ. Μρης). Να εντοπίσετε τα κοιν στοιχεα μεταξ των απψεων του Αριστοτλη για τη «μεστητα», την «λλειψη» και την «υπερβολ», και της μομφς που επιρρπτει ο Κορυφαος στην κρη του Οιδποδα. Νομίζετε ότι ο Αριστοτέλης θα συμφωνούσε με την άποψη του Κορυφαου του Χορο;

10. Η έννοια της «μεστητας», κεντρικ στην αριστοτελικ φιλοσοφα, δεν εναι παρ επαναδιατπωση μιας παλαις και μακρς παρδοσης περ μτρου στην αρχαα ελληνικ σκψη. Ο διος ο Αριστοτλης αναφρει στα Πολιτικ του (1295 b 35-37) το στχο του γνωμικο ποιητ Φωκυλδη πολλ μσοισιν ριστα. Στα κεμενα της αρχαας ελληνικς γραμματεας που χετε διδαχθε (π.χ. Ηρδοτο, Ξενοφντα, Θουκυδίδη, τραγικος), έχετε συναντήσει συμπεριφορές, στάσεις, έργα στα οποία μπορούν να αποδοθούν οι ννοιες «μσον» και «υπερβολ» ή «λλειψη»;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. γουσα τ ργα: Να δσετε τη σημασα των εκφρσεων:

(α) γω κα φρω (+ νομα πλης χρας) .......................................................

(β) γω θεούς ...................................................................................................................

(γ) γω τεχος ..................................................................................................................

(δ) συχαν γω ..............................................................................................................

(ε) ορτν γω .................................................................................................................

(στ) γω π τος δικαστς .......................................................................................

(ζ) γομαι γυνακα ........................................................................................................

(η) γε γετε (δ) (+ υποτακτικ προστακτικ) .......................................

(θ) γω κακς / καλς /ρθς ................................................................................

2. Να μεταφρετε στη να ελληνικ τις φρσεις :

(α) τ ργον πιτελ .....................................................................................................

(β) θεν εωθας ................................................................................................................

(γ) οκ φελεν στιν ...................................................................................................

(δ) ρετ στοχαστική στι το μέσου ................................................................

3. Α. Να επισημάνετε τις λέξεις του κειμένου που σημαίνουν στη νέα ελληνική: α) αυτόν που σκέπτεται βαθιά, που βρίσκεται σε περισυλλογή, β) διαλέγω.

Β. Ποια σημασία έχουν στο κείμενο οι ίδιες λέξεις;

4. Να σχηματίσετε ένα παράγωγο επίθετο για κάθε ρηματικό τύπο, χρησιμοποιώντας την παραγωγική κατάληξη που σας δίνεται, και να γράψετε τη σημασία του, όπως στο παράδειγμα :

νέμω : -άς (-άδος) = νομάς, άδος (= ο νεμόμενος, αυτός που γυρίζει από τόπο σε τόπο για να βρει βοσκή).

προβλέπω : -ιμος: ............................................................................................................

φελεν : -τικος: ..............................................................................................................

φθειρούσης : -τός: ...........................................................................................................

σζούσης :-τήριος: ........................................................................................................

νος + χω :-ς: ..............................................................................................................

5. κριβέστερα : Να δώσετε τη σημασιολογική διαφορά

μεταξύ των επιθέτων: ακριβής -ακριβός

και των επιρρημάτων: ακριβώς -ακριβά

6. πιτελ: Να δώσετε ένα ομόρριζο επίρρημα της νέας ελληνικής.

7. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: ημιτελής, βλέμμα, αγωγιάτης, άνεργος, συνηθισμένος, προαιρετικός, παρακαταθήκη, βλήμα, παραφθορά, σωτηρία, Αριστοτέλης, εξακριβωμένος, αφύσικος, εύστοχος, πένθιμος, απραγματοποίητος

8.Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : πιτελε, βλπουσα, γουσα, εἰώθασιν, φελεν, προσθεναι, περβολς, φθειροσης, σζοσης, γαθο, ργζονται, κριβεστρα, φσις, στοχαστικ, πθη, πρξεις

9.Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : βλπουσα, γουσα, εἰώθασιν, φελεν, προσθεναι, ργζονται, στοχαστικ, πθη, πρξεις

ΟΜΑΔΑ Β : βλέμμα, βλήμα, αγωγός, ανάγωγος, συνήθεια, συνηρημένος, πρόσθεση, απόσταση, συνεργάτης, συνεργός, αργός, άστοχος, εύστοχος, πενθώ, ποθώ, άπρακτος, άπραγος, πρακτικός, προνοητικός

 

 

Ενότητα 9η (Β 6, 10-13) - Σημαντικές διευκρινήσεις για το περιεχόμενο της έννοιας "μεσότης"

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «μλλον κα ττον»: Περισσότερο ή λιγότερο από τι; Ο Αριστοτέλης, όπως βλέπεις, δεν το λέει καθαρά – στη γλώσσα του συντακτικού θα λέγαμε: ο Αριστοτέλης δεν βάζει εδώ, δίπλα σ’ αυτά τα συγκριτικού βαθμού επιρρήματα, καμιά γενική συγκριτική. Μπορείς με βάση αυτά που ακολουθούν να προσθέσεις εσύ αυτή τη γενική συγκριτική; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 174)

2. Αλήθεια, τι ακριβώς εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε κι εμείς στον λόγο μας – τόσο συχνά μάλιστα – τη λέξη πρέπει («έτσι πρέπει να κάνεις» - «δεν πρέπει να κάνεις έτσι»); Με άλλα λόγια: Ποιο είναι το κριτήριό μας (ή τα κριτήριά μας) για την ορθότητα των πράξεών μας; Συζητήστε το μέσα στην τάξη – και ύστερα αναρωτηθείτε τι ήταν, αλήθεια, στην πραγματικότητα αυτό που έδινε στον αρχαίο Έλληνα τη βεβαιότητα πως οι πράξεις του ήταν ορθές. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 174)

3. Στην ενότητα αυτή ο Αριστοτέλης κάνει κάποιες διευκρινίσεις σχετικά με τη θέση που διατύπωσε στο τέλος της προηγούμενης ενότητας, ότι η ηθική αρετή σχετίζεται με τα συναισθήματα και τις πράξεις, στα οποία υπάρχει και υπερβολή και έλλειψη και το μέσον. Ποιες είναι οι διευκρινίσεις αυτές και ποιο τρόπο ανάλυσης χρησιμοποιεί ο φιλόσοφος για να τις δώσει;

4. Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να ισχύουν για να μπορούμε να τηρούμε το μέτρο στα συναισθήματα;

5. Ποιος ο ρόλος του ρήματος «δε» στο κείμενο;

6. Με ποιον συλλογισμό καταλήγει ο Αριστοτέλης ότι η αρετή είναι ένα είδος μεσότητας;

7. Πώς φαίνεται μέσα στο κείμενο η κοινωνική διάσταση της αρετής; Συμφωνούν οι απόψεις του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα ως προς αυτό το σημείο;

8. Τι μπορείτε να παρατηρήσετε σχετικά με τη μεθοδικότητα της σκέψης του Αριστοτέλη, αν συγκρίνετε την 8ημε την 9η ενότητα;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να εντοπίσετε στο κείμενο τα αντώνυμα των λέξεων: φοβηθναι, λυπηθναι, ττον, λλειψις, μαρτάνεται, παινεται, οκ ε.

2. Να δώσετε την ετυμολογία των παρακάτω λέξεων: πιθυμσαι, περβολή, λλειψις, πάθη, παινεται, κατορθοται.

3. Να δώσετε δύο ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: φοβηθναι, πιθυμσαι, περβολή, μαρτάνεται, κατορθοται.

4. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: βεληνεκές, επανόρθωση, πραγματογνώμων, φόβητρο, ηδονή, ελεεινός.

5. Όρθιος, στόχαστρο, πρόβλημα, παρόμοιος, ουσιαστικά (επίρρημα), αμφίδρομος, δυόσμος: Αφού επισημάνετε τους λεκτικούς τύπους του διδαγμένου κειμένου με τους οποίους συγγενεύουν ετυμολογικά οι παραπάνω λέξεις, να σχηματίσετε στη νεοελληνική γλώσσα μία περίοδο λόγου για κάθε λέξη με την ποιητική ή αναφορική λειτουργία της.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Στην ενότητα αυτή ο Αριστοτέλης διευκρινίζει τις σκέψεις που διατύπωσε πιο πάνω, κυρίως στην τελευταία περίοδο της προηγούμενης ενότητας: λέγω δ τν θικν· ατη γρ ... κα τ μέσον. α) Ποιον τρόπο ανάλυσης χρησιμοποιεί ο φιλόσοφος για να δώσει τις διευκρινίσεις που θεωρεί αναγκαίες; (Προσέξτε τη λέξη με την οποία εισάγεται η ενότητα). β) Να αποδώσετε με δικά σας λόγια τις διευκρινίσεις αυτές.

2. Σε ποια πάθη αναφέρεται στην ενότητα ο Αριστοτέλης και ποιες γενικότερες συναισθηματικές καταστάσεις τα συνοδεύουν;

3. Όπως είδαμε σε προηγούμενη ενότητα (7η), η μεσότητα που έχει σχέση με την ηθική αρετή ορίζεται με κριτήριο το υποκείμενό της (πρς μς). Ποια κριτήρια προσθέτει εδώ ο φιλόσοφος, ώστε να οριστεί πληρέστερα η έννοια της «μεσότητας»;

4. Να εντοπίσετε τα ΡΣ της ενότητας που αναφέρονται στις έννοιες της υπερβολής και της μεσότητας. Ποια από αυτά αναφέρονται στο έργο του υποκειμένου της ηθικής αρετής και ποια υποδηλώνουν την κοινωνική της διάσταση; Να διευκρινίσετε το β΄ μέρος της απάντησής σας με ένα παράδειγμα από την αρχαία ελληνική γραμματεία.

5. Α. Να συμπληρώσετε την πρόταση που λείπει, ώστε να ολοκληρωθούν οι συλλογισμοί:

(α) 1. Τ δ' τε δε κα φ'ος κα πρς ος κα ο νεκα κα ς δε, μέσον τε κα ριστον.

      2. περ (=τ ριστον) στν τς ρετς.

      3. …………………………………………………………………..

(β) 1. Τ μέσον παινεται κα κατορθοται.

      2. …………………………………………………………………..

      3. Μεσότης τις ρα στν ρετή.

Β. Να εξηγήσετε με δικά σας λόγια το δεύτερο συλλογισμό.

6. Στην προηγούμενη ενότητα παρατηρήσαμε ότι ο φιλόσοφος διατύπωσε τη σκέψη του υποθετικά (ε δ πσα πιστήμη) και δυνητικά ( δ' ρετή το μέσου ν εη στοχαστική). Στο τέλος της νέας ενότητας (9η) ο τρόπος παρουσίασης της ίδιας σκέψης αλλάζει: Μεσότης τις ρα στν ρετή, στοχαστική γε οσα το μέσου. Πώς εξηγείται η διαφορά στη διατύπωση και τι συμπεράσματα συνάγει κανείς απ αυτό για το επιστημονικό ήθος του Αριστοτέλη.

7. Ο Α. Lesky (σ. 782) γράφει για τα θικά Νικομάχεια ότι «είναι μια ανάλυση του ηθικού, όπως αυτό εμφανίζεται κάτω από τις διάφορες συνθήκες της πραγματικότητας», και προσθέτει «ο Αριστοτέλης, σε πολύ ανώτερο βαθμό από τον Πλάτωνα, λαμβάνει υπόψη του την επικαιρικότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς». Να δείξετε την αλήθεια αυτών των απόψεων με τη βοήθεια χωρίων της ενότητας.

8. Να δείξετε με τη βοήθεια χωρίων του κειμένου ότι η πράξη του ψεύδεσθαι μπορεί να είναι αρετή και το πάθος του λεσαι είναι δυνατόν να είναι κακία.

9. Να συγκρίνετε τις απόψεις του Αριστοτέλη για τη «μεσότητα» (ενότητες 7, 8, 9) με τις θέσεις του Πλουτάρχου για την ίδια έννοια.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να εντοπίσετε στο κείμενο τα αντώνυμα των λέξεων: φοβηθναι, λυπηθναι, ττον, λλειψις, μαρτάνεται, παινεται και της φράσης οκ ε.

2. κατορθοται :

Α. Να σημειώσετε ποια σημασία έχει το ρήμα στο κείμενο :

1. επιτυγχάνεται

2. αποτελεί κατόρθωμα

3. είναι το ορθό

Β. Να γράψετε τέσσερα ομόρριζα ουσιαστικά και επίθετα (απλά ή σύνθετα) στη νέα ελληνική.

3. α) Να επισημάνετε τις λέξεις του κειμένου που είναι ομόρριζες με την πρόθεση μφί. β) Να δώσετε σύνθετα ρήματα, επίθετα και ουσιαστικά, στη νέα ελληνική, με πρώτο συνθετικό την πρόθεση μφί. Ποια σημασία προσδίδει στο δεύτερο συνθετικό η παρουσία της πρόθεσης;

4. φοβηθναι, λεσαι: α) Να γράψετε τα ομόρριζα ουσιαστικά που αποτελούν θεμελιώδεις όρους του αριστοτελικού ορισμού για την τραγωδία. β) Να δώσετε από ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο στον κάθε όρο.

5. δε : Να δώσετε τη σημασία των φράσεων.

(α) πολλο δέω (πολογεσθαι)

(β) μικρο δέω (εναι)

(γ) δυον δέοντα (τεσσαράκοντα)

(δ) τ νς δεν (πεντήκοντα)

(ε) λίγου δε

6. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: θρασύδειλος, ευθυμία, εξοργίζω, παντελεήμων, ηδονικός, περίλυπος, ηττημένος, αμφιθεατρικός, αριστεύω, άψογος, παραίνεση, αδιόρθωτος, απών

7. Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : θαρρσαι, πιθυμσαι, ργισθναι, λεσαι, σθναι, λυπηθναι, ττον, μφτερα, δε, ριστον, μαρτνεται, ψγεται, παινεται, κατορθοται, οσα

8. Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : θαρρσαι, πιθυμσαι, ργισθναι, λεσαι, σθναι, ττον, μφτερα, ψγεται, κατορθοται, οσα

ΟΜΑΔΑ Β : θεωρητικός, ενθαρρυντικός, λιπόθυμος, οργή, οργάνωση, ελεημοσύνη, αμφιθεατρικός, άψογος, όρθιος, όρθρος, περιούσιος, σύμπνοια

 

 

Ενότητα 10η (Β 6, 14-16) - Ορισμός της αρετής

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. «ρισμέν λόγ»: Όπως θα πρόσεξες, στο σημαντικότατο αυτό για τη σύλληψη της αρετής στοιχείο ο Αριστοτέλης αναφέρεται για πρώτη φορά εδώ. Τι είναι αυτό που τον έκανε, κατά την κρίσιμη στιγμή του ορισμού, να αισθανθεί αυτή την ανάγκη; Τι το καινούριο πρόσθεσε το νέο αυτό στοιχείο; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 176)

2. Γράψε ένα μικρό δοκίμιο (μιας ή δύο σελίδων) για τις βασικές έννοιες που χρησιμοποίησε ο Αριστοτέλης προκειμένου να διαμορφώσει τον ορισμό του της αρετής. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 176)

3. Αναπτύξτε τον συλλογισμό του Αριστοτέλη όπως αυτός παρουσιάζεται στην πρώτη παράγραφο της ενότητας. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγει;

4. Ο Αριστοτέλης, για να ενισχύσει τη θέση του ότι το λάθος γίνεται με πολλούς τρόπους, ενώ το σωστό με έναν, αντλεί στοιχεία από τη διδασκαλία των Πυθαγορείων και την ποίηση. Πώς αυτά συσχετίζονται μεταξύ τους;

5. Να επισημάνετε τις αντιθέσεις του κειμένου με τις οποίες τονίζεται ότι το λάθος («μαρτάνειν») συνδέεται με την κακία και το σωστό («κατορθον») με την αρετή. Ποιες λέξεις αναφέρονται στο «μαρτάνειν» και ποιες στο «κατορθον»;

6. Να δώσετε και να αναλύσετε τον ορισμό της αρετής, όπως δίνεται από τον Αριστοτέλη.

7. Ποια είναι η έννοια της «προαιρέσεως» και γιατί είναι τόσο καθοριστική για την κατάκτηση της αρετής;

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να βρείτε μέσα στο κείμενο τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων: μαρτάνειν, πολλαχς, πεπερασμένου, χαλεπόν, ποτυχεν, σθλοί.

2. Να αντιστοιχίσετε τα παράγωγα του ρήματος «ρίζω» που βρίσκονται στη στήλη Α με τις λέξεις της στήλης Β έτσι ώστε να δημιουργηθούν ονοματικά σύνολα.

Α
Β
διορισμός
όριο
οριζόντιος
οριστικό
καθοριστικός
παραμεθόριος
συνοριακές
άξονας
καθηγητών
παράγοντας
διαφορές
αντωνυμία
ασφαλείας
τέλος
αόριστη
περιοχή
 
 

3. Να δώσετε δύο ομόρριζα (απλά ή σύνθετα) στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: ῥᾴδιον, σκοπο, πιτυχεν, ρετς, προαιρετική, πάθεσι.

4. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: εντευκτήριο, βέλος, αφαιρετικός, δεοντολογία, περιορισμός, σχέση.

5. Να δώσετε την ετυμολογία των παρακάτω λέξεων του κειμένου: πείρου, κατορθον, σκοπο, φρόνιμος, πάθεσι, πράξεσι.

6. Απείκασμα, βεληνεκές, πλειστηριασμός, ορίζοντας, άλωση, μονολιθικός, άπειρος: Αφού επισημάνετε τους λεκτικούς τύπους του διδαγμένου κειμένου με τους οποίους συγγενεύουν ετυμολογικά οι παραπάνω λέξεις, να σχηματίσετε στη νεοελληνική γλώσσα μία περίοδο λόγου για κάθε λέξη με την ποιητική ή αναφορική λειτουργία της.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Να γρψετε σε δο στλες τα αντιθετικ ζεγη των εννοιν που χαρακτηρζουν το αγαθό/την ορθ πρξη και το κακ/την εσφαλμνη πρξη και να τα εξηγσετε με δικ σας λγια, χρησιμοποιντας και παραδεγματα για καθεμα ννοια.

2. Να γρψετε τη συλλογιστικ πορεα μσα απ την οποα ο Αριστοτλης καταλγει τι η αρετ εναι μεστης.

3. Ποιο εναι το νημα του στχου που παρεμβλλει ο Αριστοτλης και ποια σημασα χει για την επιχειρηματολογα του;

4. Ποια σημασα χει η προαρεσις και ειδικ το γεγονς τι η αρετ χαρακτηρζεται ως ξις προαιρετικ; Για να κατανοσετε τη σημασα της σκεφθετε αν θα μποροσε να χαρακτηρζεται απ αντθετες προς την προαρεσιν ννοιες -γνωρσματα.

5. Ποιο εναι το προσεχς γνος της αρετς και ποια η ειδοποις της διαφορ όπως περιλαμβάνονται στον ορισμό της;

6. Να εξηγσετε τι σημανει υποκειμενικς και αντικειμενικς χαρακτρας της αρετς.

7. κα ερσκειν κα αρεσθαι: Εξηγστε με δικ σας λγια τη φράση, αφού τη συνδέσετε με ανάλογες διατυπώσεις στην ενότητα 7.

8. φρνιμος, το δοντος : Το περιεχόμενο των εννοιών αυτών δεν είναι πάντοτε, οριστικά και εφάπαξ καθορισμένο. Να εξηγήσετε, σύμφωνα και με όσα συζητήσατε στην προηγούμενη ενότητα, ποιος ορίζει το περιεχμεν τους και ποια είναι τα όρια του υποκειμενικού και του αντικειμενικού σ' αυτές τις έννοιες;

9. Γιατ, κατ τη γνμη σας, οι Πυθαγρειοι θεωροσαν το κακ αδιαμρφωτο και το καλ διαμορφωμνο;

10. Συμφωνετε με τον Αριστοτλη τι το να κνουμε λθος μπορε να γνει με πολλος τρπους, εν το να κνουμε το σωστ με να τρπο;

11. Τι εννοούμε όταν λέμε «υπερβολή» και «έλλειψη» στα πάθη και τις πράξεις και τι «μεσότητα»; Να αναφέρετε παραδείγματα.

12. Να συγκρίνετε τις απόψεις που διατυπώνει ο Αριστοτέλης για την αρετή στην ενότητα αυτή με τις αντιλήψεις του Πλουτάρχου.

13. Στην 6η εντητα ο Αριστοτλης αφο εχε προσδιορσει το προσεχς γνος της αρετς προχρησε στην ειδοποι διαφορ της. Ποιες έννοιες διευκρνισε απ την 7η ως και την 9η εντητα και ποια γνωρσματα πρσθεσε στην ννοια της αρετς; Να τα αποδώσετε με σύντομες προτάσεις και να τα συνδέσετε με τον ορισμό της αρετής στη 10η ενότητα.

 

Λεξιλογικές – σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να συμπληρσετε τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων στην αρχαα ελληνικ: χαλεπν, ποτυχεν, κακα, περβολ, πολλαχς, πειρον.

2. προαρεσις : Χρησιμοποιώντας τη λέξη προαίρεση και παργωγα ομόρριζά της, να γρψετε φρσεις στην νέα ελληνική και να δώσετε τη σημασία τους.

3. φρνιμος : Να γρψετε σες σημασες της λξης στην αρχαα και στη να γλσσα γνωρζετε.

4. ράθυμος, ραδιουργία, ευπαθής, μεσόγειος, προορισμός, λιποψυχώ, αφορίζω, σχέση, εφεύρεση, έμπρακτος: Με ποιες λέξεις του κειμένου έχουν ετυμολογική συγγένεια;

5. εκαζον : Να δώσετε τις σημασίες των φράσεων: α) κατ τ εκς κα ναγκαον, β) παρ τ εκός, γ) τ εκότα, δ) εκ κα ς τυχεν.

6. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να βρεθεί μία ομόρριζη λέξη του κειμένου: αμαρτία, πολλαπλασιαστικός, κακούργος, περατώνω, απείκασμα, ορθοστάτης, μόνος, εντευκτήριο, επίσκοπος, παντογνώστης, παροχή, αφαίρεση, καθορισμός, παραφροσύνη, συνδυασμός, καταβεβλημένος, ευρετήριο

7.Να σχηματισθούν από δύο απλά ομόρριζα ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις : μαρτνειν, πολλαχς, κακν, περου, εκαζον, πεπερασμνου, κατορθον, μοναχς, ῥᾴδιον, ποτυχεν, σκοπο, παντοδαπς, ξις, προαιρετικ, ρισμν, φρνιμος, δο, περβλλειν, ερσκειν

8.Να αντιστοιχίσεις καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου στην ομάδα Α με την/τις ομόρριζή/ές της της ομάδας Β(κάποιες από τι λέξεις της ομάδας Β ενδέχεται να περισσεύουν):

ΟΜΑΔΑ Α : εκαζον, πεπερασμνου, ποτυχεν, σκοπο, ξις, προαιρετικ, ρισμν, φρνιμος, ερσκειν

ΟΜΑΔΑ Β : εικονικός, εικαστικός, πέρας, τέρας, πατέρας, τυχαίος, άσκοπος, άστοργος, άσκεπος, διοριστέος, αφορισμός, παράφρων, συνεύρεση, εφεύρεση

 

 

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ

2009

ριστοτλους, θικ Νικομχεια, Β1, 1-4 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-2)

Διττς δ τς ρετς οσης, … τ δ σφρονα σφρονες, τ δ νδρεα νδρεοι.

Α. Από το κείμενο που σας δίνεται να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος : «Διττς δ τς ρετς οσης … τελειουμνοις δ δι το θους.»

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακτω:

Β1. Με βάση το ακόλουθο τμήμα του κειμένου «οτ ρα φσει … τελειουμνοις δ δι το θους.», ποια είναι η άποψη του Αριστοτέλη για τη γένεση της ηθικής αρετής και σε τι διαφοροποιείται από την αριστοκρατική αντίληψη, όπως αυτή εκφράζευαι και από το Σοφοκλή στο εξής απόσπασμα από την Αντιγόνη, στίχοι 37-38 ( η Αντιγόνη απευθύνεται στην αδελφή της Ισμήνη) : «έτσι έχουν τα πράγματα για σένα τώρα, και γρήγορα θα αποδείξεις αν είσαι από τη φύση σου γενναία ή δειλή, παρόλο που κατάγεσαι από λαμπρή γενιά.»

Μονδες 15

Β2. Ποιο είναι το περιεχόμενο των εννοιών «δύναμις» και «ενέργεια» στην αριστοτελική φιλοσοφία και πώς ο Αριστοτέλης τις χρησιμοποιεί στα δύο εμπειρικά παραδείγματα της δεύτερης παραγράφου του κειμένου για τις αισθήσεις και τέχνες προκειμένου να ορίσει τις ηθικές αρετές;

Μονάδες 15

Β3. Πώς η παρουσία του Εύδοξου του Κνίδιου στην ακαδημία επέδρασε στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του Αριστοτέλη;

Μονάδες 15

Β.4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: φρεσθαι, δξασθαι , τελειουμνοις , δεν , κομιζμεθα

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2005

ριστοτέλους, θικ Νικομάχεια Β, 1, 1-4 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-2)

Διττς δ τς ρετς οσης, … τ δ σώφρονα σώφρονες, τ δ’ νδρεα νδρεοι.

Α. Απ το παραπάνω κεμενο να μεταφρσετε στο τετρδι σας το τμμα: “Διττς δ τς ρετς ... δι το θους”.

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Β.1. ξ ο κα δλον τι οδεμία τν θικν ρετν φύσει μν γγίνεται”: Με βάση το παραπάνω χωρίο, ποια είναι η θέση του Αριστοτέλη απέναντι στην αριστοκρατική αντίληψη περί αρετής;

Μονδες 15

Β.2. Με βάση το κείμενο που σας δόθηκε, να αναφέρετε και να σχολιάσετε τρία παραδείγματα από την καθημερινή εμπειρία, με τα οποία ο Αριστοτέλης τεκμηριώνει την άποψη ότι η ηθική αρετή κατακτάται με την άσκηση. Μονδες 15

Β.3. Ποια είναι η άποψη του Δημοκρίτου για την εδαιμονία;

Μονδες 10

Β.4. φύσει, δέξασθαι, δυνάμεις, λάβομεν, μαθόντας: Να γράψετε στο τετράδιό σας δύο σύνθετα ομόρριζα, της αρχαίας ή της νέας ελληνικής, για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις.

Μονδες 10

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2003

Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια Β1, 1-4. (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-2)

Διττς δ τς ρετς οσης τ δ νδρεα νδρεοι.

Να απαντήσετε στα παρακάτω :

α) Από το κείμενο που σας δίνεται να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα "Διττς δ τς ρετς οσης. . . δι το θους".

Μονάδες 10

β) Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων :

i. "Διττς δ τς ρετς οσης. . . δι το θους" : Ποια εναι η βασικ θση του Αριστοτλη για την ηθικ αρετ και με ποια στοιχεα τεκμηρινει τη θση αυτ στο παραπνω απσπασμα;

Μονδες 15

ii. "τς δυνμεις κομιζμεθα, τς νεργεας ποδδομεν": Ποιο εναι, κατ τον Αριστοτλη, το περιεχμενο των εννοιν "δναμις" και "νργεια" και ποια εναι η σχση τους με την ηθικ αρετ;

Μονάδες 15

iii. Πς οδηγθηκε ο Αριστοτλης στην τριμερ διαρεση της ψυχς;

Μονδες 10

iv. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

διανοητικς, μπειρας, τελειουμνοις, ποιοντες, δκαια.

Μονάδες 10

 

ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2002

ριστοτλους, θικ Νικομχεια Β, 1, 4-7 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 2-3)

τι σα μν φσει μν παραγνεται, τς δυνμεις τοτων πρτερον κομιζμεθα, … λλ πντες ν γνοντο γαθο κακο.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να μεταφρσετε στο τετρδι σας το τμμα: ς δ' ρετς λαμβνομεν.... κακο γνονται κιθαρι-στα".

Μονδες 10

Β. Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων:

1. "Τς δυνμεις κομιζμεθα...τς νεργεας ποδδομεν":

Ποιο εναι το περιεχμενο των εννοιν δναμις-νργεια, κατ τον Αριστοτλη, και ποια απ τις δο ννοιες θεωρε ο φιλσοφος πιο αξιλογη;

Μονδες 15

2. "Μαρτυρε δ... ν γνοντο γαθο κακο":

Να αναπτξετε ποια εναι η επιδωξη κθε νομοθτη και πς αυτ υλοποιεται.

Μονδες 15

3. Τι γνωρζετε για την τριμερ "διαρεση" της ψυχς του ανθρπου, κατ τον Αριστοτλη, και ποια η σχση του κθε μρους με τις αρετς;

Μονδες 10

4. Να γράψετε στο τετράδιό σας δύο ομόρριζες λέξεις της νας ελληνικς γλσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

κομιζμεθα, χρησμενοι, λαμβνομεν, τεχνν, νλογον.

Μονδες 10

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2007

Αριστοτέλους θικ Νικομάχεια B1, 5-8 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 3-4)

Mαρτυρε δ κα τ γινόμενον ν τας πόλεσιν· … λλ πάμπολυ, μλλον δ τ πν.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απσπασμα: «νάλογον δ … α ξεις γίνονται».

Μονδες 10

Β. Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων:

Β1. Με βάση τα δεδομένα του κειμένου: «Mαρτυρεγαθο κακοί», ποιος είναι ο ρόλος του δασκάλου στην απόκτηση της ηθικής αρετής;

Μονδες 15

Β2. Σύμφωνα με το απόσπασμα: «Οτω δ κα π τν ρετν χει … μλλον δ τ πν», να εκθέσετε τη σχέση μεταξύ «ενεργειών» και «έξεων» στην κατάκτηση της ηθικής αρετής.

Μονδες 15

Β3. Ποιες διδασκαλίες του Αριστοτέλη παρουσιάζονται στις διδαχθείσες ενότητες των Πολιτικών;

Μονάδες 10

Β4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: μαρτυρε, μαρτάνουσιν, φθείρεται, να-στρέφεσθαι, ποδιδόναι.

Μονάδες 10

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2013

Αριστοτέλους θικ Νικομάχεια B1, 5-8 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 3-4)

Μαρτυρε δ κα τ γινόμενον ν τας πόλεσιν· … λλ πάμπολυ, μλλον δ τ πν.

Α1. Από το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «νάλογον δ κα... α ξεις γίνονται».

Μονάδες 10

Β1. α. «κα τ μν βούλημα παντς νομοθέτου τοτ’ στίν»: να σχολιάσετε το χωρίο ως προς το περιεχόμενο (μονάδες 5).

β. «κ τν ατν κα δι τν ατν κα γίνεται πσα ρετ κα φθείρεται»: να εξηγήσετε ποια σχέση έχουν τα αντιθετικά μέλη του ζεύγους με την έννοια της ηθικής αρετής (μονάδες 10).

Μονάδες 15

Β2. α. Ποιο είναι το περιεχόμενο της έννοιας «ξις» κατά τον Αριστοτέλη (μονάδες 5);

β. Πώς η «ξις» συντελεί στην κατάκτηση της ηθικής αρετής; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με χωρία του κειμένου (μονάδες 10).

Μονάδες 15

Β3. Ποιος είναι ο ορισμός της ευδαιμονίας, κατά τον Αριστοτέλη, και πώς μπορούν οι άνθρωποι να την εξασφαλίσουν;

Μονάδες 10

Β4. Να βρείτε στο παραπάνω διδαγμένο κείμενο μία ετυμολογικά συγγενή λέξη, απλή ή σύνθετη, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής: γόνιμος, απόθεμα, συνήθεια, απουσία, υποδεέστερος, αδιάφθορος, μετόχι, παραφροσύνη, αντίδωρο, πλήθος.

Μονάδες 10

 

ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2009

Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 3-4)

Μαρτυρε δ κα τ γινόμενον ν τας πόλεσιν· … λλ πάμπολυ, μλλον δ τ πν.

Α. Απ το παραπάνω κεμενο να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απόσπασμα: «τι κ τν ατν ... ο μν νδρεοι ο δ δειλο.

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Β.1. Ποιο κριτήριο διαφοροποιεί, σύμφωνα με το κείμενο που σας δίνεται, την «αγαθή» από τη «φαύλη πολιτεία»;

Μονδες 15

Β.2. Να αναφέρετε τρία παραδείγματα που περιγράφουν ενέργειες του πρακτικού και ηθικού βίου των πολιτών, από το κείμενο που σας δίνεται, με τα οποία ο Αριστοτέλης τεκμηριώνει, τη θέση του «κ τν μοίων νεργειν α ξεις γίνονται».

Μονδες 15

Β.3. Τι πραγματεύεται ο Αριστοτέλης στο Α΄ βιβλίο του έργου του «Ηθικά Νικομάχεια»; Για ποιο λόγο τού έδωσε αυτόν τον τίτλο;

Μονδες 10

Β.4. Να γράψετε στο τετράδιό σας δύο ετυμολογικά συγγενείς λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

φθείρεται, τέχνη, οκοδόμοι, πράττοντες, ναστρέφεσθαι.

Μονάδες 10

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2006

Αριστοτέλους θικ Νικομάχεια Β 3, 1-2. Β 6, 1-4 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 5-6)

Σημεον δ δε ποιεσθαι τν ξεων … ἐὰν θεωρήσωμεν ποία τίς στιν φύσις ατς.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται, να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απσπασμα: «Περ δονς γρ … πολεμίους».

Μονδες 10

Β. Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων:

Β1. «Περ δονς … στίν»: Ποια θεωρείται, κατά τον Αριστοτέλη, «ορθή παιδεία», σύμφωνα με τα δεδομένα του αποσπάσματος;

Μονδες 15

Β2. «ητέον … ποδώσει»: Με βάση το απόσπασμα να προσδιορίσετε τα κύρια στοιχεία της έννοιας «αρετή».

Μονδες 15

Β3. Ποιος είναι ο ορισμός της ευδαιμονίας κατά τον Αριστοτέλη και πώς μπορούν να την εξασφαλίσουν οι άνθρωποι;

Μονάδες 10

Β4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: χθόμενος, πεχόμεθα, χαίρειν, ποδίδωσιν, θεωρήσωμεν.

Μονάδες 10

 

2012

ριστοτέλους θικ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 5-6)

Σημεον δ δε ποιεσθαι τν ξεων … ἐὰν θεωρήσωμεν ποία τίς στιν φύσις ατς.

Α1. Απ το παραπάνω κεμενο να γράψετε στο τετρδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Περ δονς γρ ... τ αυτο ργον ποδώσει.»

Μονδες 10

B. Να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις:

Β1. Ποια είναι η σχέση ηθικής αρετής και ηδονής-λύπης και πώς την εξηγεί ο Αριστοτέλης στο κείμενο που σας δίνεται;

Μονδες 15

Β2. ξις, ρετή, ργον: α) να προσδιορίσετε το περιεχόμενο των όρων (μονάδες 9) και β) να εξηγήσετε τη μεταξύ τους σχέση με βάση το κείμενο που σας δίνεται (μονάδες 6).

Μονδες 15

Β3. Ποια ήταν η σχέση του Αριστοτέλη με τους συναδέλφους του στην Ακαδημία και πώς αυτή εξηγείται;

Μονάδες 10

Β4. Να βρείτε στο παραπάνω διδαγμένο κείμενο μία ετυμολογικά συγγενή λέξη, απλή ή σύνθετη, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής:

σχεδόν, αχάριστος, ασήμαντος, ενδεής, πρόφαση, διαμονή, άρτιος, τελεσίδικος, δημαγωγός, καταδρομικό.

Μονάδες 10

 

2001

'Αριστοτέλους 'Ηθικ Νικομχεια (Β6, 4-10) (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 7-8)

ν παντ δ συνεχε κα διαιρετν δ τοτοις στιν περβολ κα λλειψις κα τ μσον.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απσπασμα: "Οτω δ πς πιστμων ... κα λλειψις κα τ μσον".

Μονδες 10

Β. Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων:

Β1."ν παντ δ συνεχε...ο τ το πργματος λλ τ πρς μς": Με ποια κριτρια εναι δυνατς, κατ το χωρο αυτ, ο καθορισμς του "μσου" και ποια εναι τα ιδιατερα χαρακτηριστικ της μεστητας, ανλογα με το κριτριο καθορισμο της;

Μονδες 15

Β2.Τχνη - ρετ - φσις: Ποιο κοιν χαρακτηριστικ γνρισμα διακρνει ο Αριστοτλης στις τρεις αυτς ννοιες, σε ποια απ τις τρεις δνει το προβδισμα και γιατ, κατ τη γνμη σας, της δνει το προβδισμα αυτ;

Μονδες 15

Β3.Ποια φιλοσοφικ και συγγραφικ δραστηριτητα ανπτυξε ο Αριστοτλης κατ την περοδο στην οποα ανκουν τα "Ηθικ Νικομχεια";

Μονδες 10

Β4. Να σχηματσετε να ομρριζο ουσιαστικ (απλό ή σύνθετο) της αρχαας ελληνικς για καθναν απ τους παρακτω ρηματικος τπους, χρησιμοποιντας την παραγωγικ κατληξη που σας δνεται:

λαβεν : -μα, γουσα : - , εἰώθασιν : -ος , χουσιν : -σις , φθειροσης : -

Μονδες 10

 

2008

ριστοτέλους, θικ Νικομάχεια Β6, 4-10 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 7-8)

ν παντ δ συνεχε κα διαιρετν δ τούτοις στιν περβολ κα λλειψις κα τ μέσον.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να γράψετε στο τετρδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Οτω δ πς πιστήμων… περβολ κα λλειψις κα τ μέσον».

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακτω:

Β1. Πώς προσδιορίζεται στο κείμενο που σας δόθηκε η έννοια της μεσότητας για τα πράγματα και για τον άνθρωπο; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας και με αναφορές σε συγκεκριμένα χωρία.

Μονδες 15

Β2. Πώς συσχετίζονται από τον Αριστοτέλη οι έννοιες: πιστήμη (τέχνη)-ρετή-φύσις;

Μονδες 15

Β3. Σε ποια μέρη διέκρινε ο Αριστοτέλης την ψυχή;

Μονάδες 10

Β4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

ναλογία, ληπτέον, αρεται, γουσα, προσθεναι.

Μονάδες 10

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2009

Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια Β 6, 4-10 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 7-8)

« ν παντ δ συνεχε κα διαιρετν δ τούτοις στιν περβολ καί λλειψις κα τ μέσον.»

Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Α) Από το κείμενο, που σας δίνεται, να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα: «ν παντί ... κα πάλης».

Μονάδες 10

Β1) Ο Αριστοτέλης για να προσδιορίσει την έννοια της μεσότητας στο κείμενο που σας δίνεται χρησιμοποιεί παραδείγματα. Να τα εντοπίσετε και να τα σχολιάσετε.

Μονδες 15

Β2) Να σχολιάσετε ερμηνευτικά το απόσπασμα: «Λέγω δ τν θικν ... τ μέσον».

Μονάδες 15

Β3) Ποια ήταν η διδακτική δραστηριότητα του Αριστοτέλη στην αυλή του Φιλίππου της Μακεδονίας;

Μονάδες 10

Β4) Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: λλείπει, λαμβάνουσι, προστάξει, φθειρούσης, ργάζονται.

Μονάδες 10

 

ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2007

ρ ι σ τ ο τ έ λ ο υ ς, θ ι κ Ν ι κ ο μ ά χ ε ι α Β 6, 9-13 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 8-9)

Ε δ πσα πιστήμη οτω τ ργον ε πιτελε, … στοχαστική γε οσα το μέσου.

Α. Απ το παραπάνω κεμενο να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απόσπασμα: «Ε δ πσα πιστήμη ... κα μφότερα οκ ε ».

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Β.1. «Λέγω δ τν θικήν»: Γιατί ο Αριστοτέλης εξειδικεύει τη σχέση αρετής και μέσου μόνο στην ηθική αρετή;

Μονδες 15

Β.2. «κα μλλον κα ττον»: Να συσχετίσετε την παραπάνω φράση με τη θεωρία της μεσότητος του Αριστοτέλη.

Μονδες 15

Β.3. Τι αποτέλεσε την αφορμή για τη δεύτερη φυγή του Αριστοτέλη από την Αθήνα;

Μονάδες 10

Β.4. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε στο τετράδιό σας μία λέξη του κειμένου ετυμολογικά συγγενή:

αφαίρεση, κατάλοιπο, φθαρτός, ηδονή, ψεγάδι.

Μονάδες 10

 

2010
 
 Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 6, 12-16 (ΕΝΟΤΗΤΕΣ 9-10)

 

δ’ ρετ περ πάθη κα πράξεις στίν, τν δ’ ρετν τ μέσον κα ερίσκειν κα αρεσθαι.

Α1. Απ το κεμενο που σας δνεται να γράψετε στοτετρδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: « δ’ρετ ... παντοδαπς δ κακο.»

Μονδες 10

Β1. Να εξηγήσετε πώς ο Αριστοτέλης αξιοποιώντας τηνάποψη των Πυθαγορείων και τον άγνωστης προέλευσηςστίχο, που βρίσκονται στο κείμενο που σας δίνεται,καταλήγει στο συμπέρασμα «κα δι τατ’ ον τς μν κακίας περβολ κα λλειψις, τς δ’ ρετς μεσότης·».

Μονδες 15

Β2. Να προσδιορίσετε και να σχολιάσετε νοηματικά ταχαρακτηριστικά της αρετής, όπως προκύπτουν από τοαπόσπασμα του κειμένου «στιν ρα ... φρόνιμος ρίσειεν».

Μονδες 15

Β3. Ποιες απόψεις εξέφρασε ο Αριστοτέλης για την πόλη τηςΑθήνας και τους Αθηναίους, σύμφωνα με την παράδοση,λίγο πριν εγκαταλείψει την Αθήνα;

Μονάδες 10

Β4. Να βρείτε στο κείμενο που σας δίνεται μία ομόρριζη λέξηγια καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:σχέση, ανόρθωση, καθαίρεση, απάθεια, υπόλοιπο, διαβλητός,εικαστικός, ουσία, πρακτική, ραστώνη.

Μονάδες 10

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2003

Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β6, 10-16.(ΕΝΟΤΗΤΕΣ 9-10)

Οον κα φοβηθναι κα θαρρσαι κα πιθυμσαι… τ μσον κα ερσκειν κα αρεσθαι.

α. Από το παραπάνω κείμενο να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα «τι τ μν μαρτνειν. . . κα αρεσθαι»

Μονάδες 10

β1. Να σχολιάσετε την αριστοτελική αντίληψη περί αρετής που σχετίζεται με τα «πάθη» και τις «πράξεις».

Μονάδες 15

β2. Να διευκρινίσετε τις εκφράσεις του κειμένου «ξις προαιρετικ» και «ρισμν λγ» που καθορίζουν την έννοια της αρετής κατά τον Αριστοτέλη.

Μονάδες 15

β3. Πώς αντιλαμβάνεται ο Αριστοτέλης την έννοια της ευδαιμονίας;

Μονάδες 10

β4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

σθναι, λλειψις, εκαζον, ποτυχεν, αρεσθαι.

Μονάδες 10

 

 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου