Δευτέρα, 1 Σεπτεμβρίου 2014

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ : ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



Ενότητα 1η (318e-320c) - Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας;

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

1. Πώς κρίνετε τη στάση του αθηναϊκού δήμου, όπως την περιγράφει ο Σωκράτης, απέναντι στους ειδικούς πάνω σε κάποια συγκεκριμένα ζητήματα και απέναντι στους πολίτες που, σε γενικά θέματα, θέλουν να δώσουν τη γνώμη τους στην πολιτική συνέλευση; Ποια θεωρείτε ότι είναι η στάση των σημερινών πολιτικών κοινωνιών απέναντι στο θέμα;


2. Συνοψίστε και συζητήστε τους λόγους για τους οποίους ο Σωκράτης ισχυρίζεται πως η αρετή δεν μπορεί να μεταδοθεί.

3. Να παρουσιάσετε επιγραμματικά την άποψη του Πρωταγόρα και του Σωκράτη σχετικά με τη διδασκαλία της πολιτικής αρετής.

4. Ποιο το περιεχμενο της «εβουλας» σμφωνα με τον Πρωταγρα; Ανταποκρνεται στις απαιτσεις του τρπου ζως των Αθηναων πολιτν;

5. Ποια η σημασία της λέξης «πολιτική αρετή» στο κείμενο;

6. Παρουσιάστε το πρώτο επιχείρημα του Σωκράτη και αξιολογήστε το.

7. Παρουσιάστε το δεύτερο επιχείρημα του Σωκράτη και αξιολογήστε το.

8. α) Τι ονομζουμε «σωκρατικ ειρωνεα» και σε ποια σημεα του κειμνου μπορομε να την εντοπσουμε; β) Λαμβάνοντας υπόψη την ειρωνεία που είναι εμφανής στο κείμενο, αλλά και το γενικότερο ύφος του φιλοσόφου, τι συμπεράσματα μπορούμε να συναγάγουμε για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τον Πρωταγόρα;

9. Τι γνωρίζετε για την επαγωγική μέθοδο και πού εντοπίζεται στην ενότητα αυτή;

10. Σχολιστε τον τρπο με τον οποο λειτουργοσε η δημοκρατα στην αρχαα Αθνα. ταν σε θση να καλλιεργσει την κριτικ ικαντητα του Αθηναου πολτη; Συγκρνετ τη με τη δημοκρατα που εφαρμζεται στις μρες μας.

11. Ποιες αρχές της δημοκρατικής λειτουργίας της αθηναϊκής πολιτείας επιβεβαιώνονται από το κείμενο; Να τις εντοπίσετε και να τις εξηγήσετε με συντομία.

12. Να διαγράψετε το ήθος των δύο συνομιλητών.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

1. Να επισημνετε τους θεματικος ξονες της εντητας.

2. α) Ποιο εναι το αντικεμενο της διδασκαλας του Πρωταγρα, πως το ορζει ο διος;

    β) Γιατί τονίζει ότι στχος του εκπαιδευτικο του προγρμματος εναι να γνει ο μαθητς του ικανς «να πρξει και να μιλσει» (πράττειν κα λέγειν) για πολιτικ θματα; Στην απντησ σας, αξιοποιντας τις γνώσεις που έχετε για την αρχαία κοινωνία και ειδικά για τη δημοκρατική Αθήνα, να αναφερθετε στη σημασία που είχε ο συνδυασμός λόγων και έργων στην πολιτική ζωή1.

3. Ο Σωκρτης την «ευβουλα για τα ζητματα του οκου και τα θματα της πλης» (εβουλία περ τν οκεων κα περ τν τς πόλεως), που επαγγέλλεται ως στόχο της διδασκαλίας του ο Πρωταγόρας, την εξηγε ως «πολιτική τέχνη», δηλαδ τχνη με την οποία «κνει τους νδρες γα-θος πολτες» (ποιεν τος νδρας γαθος πολίτας). Ο Πρωταγόρας δέχεται ανεπιφύλακτα ότι αυτό ακριβώς διδάσκει. Να εξηγσετε τη σνδεση αυτ πολιτικς και αρετς με αναφορ στις πολιτικς αντιλήψεις και γενικ την πολιτική ζωή της αρχαίας Ελλδας (ειδικ της Αθήνας).2

4. Να επισημάνετε στο κείμενο και να αναλύσετε τα στοιχεία που αποδεικνύουν τη μεγάλη σημασία που είχε για τον πολίτη της αθηναϊκής δημοκρατίας η απόκτηση παιδείας.

5. Εγ λοιπν θεωρ, πως και οι λλοι λληνες, τι οι Αθηναοι εναι σοφο: Νομζετε τι ο Σωκρτης μιλει ειρωνικ; Να λβετε υπψη σας σα αναφρει στην πολογία του (κεφ. 6 - 8) για την εξταση που έκανε στους Αθηναους και να συσχετίσετε τις απψεις αυτς με τη γνμη του Πλτωνα για την εκκλησία του δμου (Πολιτεία 492 b-c)3.

6. Ποια επιχειρήματα χρησιμοποιεί ο Σωκράτης για το μ διδακτόν της αρετής, από πού τα αντλε και πόσο ισχυρά είναι;4

7. Ποιες αρχές της δημοκρατικής λειτουργίας της αθηναϊκής πολιτείας επιβεβαιώνονται από το κείμενο; Να τις εντοπίσετε και να τις εξηγήσετε με συντομία.

8. Ο Σωκρτης για να αποδεξει τι η πολιτικ τχνη δεν διδσκεται φέρνει ως παράδειγμα τους γιους του Περικλ και τον Κλεινα, ανιψι του μεγλου πολιτικο και αδελφ του Αλκιβιδη. Αποδεικνύεται με το παρδειγμα η θση του Σωκρτη;5

9. Ο Πρωταγόρας είχε ορσει τη διδασκαλα του ως εβουλαν, συμφώνησε μως με το Σωκρτη τι εννοε την «πολιτικ τέχνη». Ο Σωκράτης πάλι στο λόγο του φανεται να υπονοε την «πολιτικ αρετή» αλλ αναφέρεται στην «αρετή» γενικά.

α) Αφο διαβσετε την εισαγωγ στο διλογο (σσ. 53, 55-56), να εξηγήσετε τι νομίζετε ότι θέλει να επιτύχει με τον τρόπο αυτό ο Σωκράτης.

β) Τι μπορούμε να συμπεράνουμε για τις αντιλήψεις του Σωκρτη περί ρετς6;

γ) Ποια σχση φανεται να χει η ννοια ρετ στο κεμενο με τους ρους εβουλα, πολιτικ τχνη, πολιτικ ρετ7;

10. Ο Σωκρτης καταλγει γενικεοντας τι η αρετ δεν εναι διδακτ. Ποια εντύπωση μας δημιουργεί με τη γενίκευση αυτή και πού νομζετε τι αποβλέπει8;

11. Στην πολογα του ο Σωκρτης αναφρει: γ δ διδάσκαλος μν οδενς πώποτ' γενόμην· ε δέ τις μου λέγοντος κα τ μαυτο πράττοντος πιθυμε κούειν ... οδεν πώποτε φθόνησα … μήτε πεσχόμην μηδεν μηδν πώποτε μάθημα μήτε δίδαξα (33b). Πς φανεται να εννοε τη διδασκαλα και το δικ του ργο9;

12. «Ο Σωκράτης δεν ισχυρζεται ποτ τι διδάσκει, αλλ τι ελγχει και εγερει στη ζτηση της αρετς». Να εξηγήσετε τη διαφορά.

13. Ο Αριστοτέλης επαινεί το Σωκράτη γιατί πρόσφερε την επαγωγική μέθοδο στη φιλοσοφική αναζήτηση. Να εντοπίσετε στο κείμενο τη μέθοδο αυτή και να καταγρψετε το συλλογισμ του Σωκρτη. (Να συμβουλευτετε και την εισαγωγή του βιβλου σας, σσ. 36 -37).

14. Από πού προέρχονται οι γνώσεις του Πρωταγόρα κατά το Σωκράτη; Τι συμπεραίνουμε (απ τα λγια του Σωκρτη) για την πηγή της γνώσης και, έμμεσα, για τη δυνατότητα και τα όρια της γνώσης10;

15. Για ποιες μεθόδους διδασκαλίας των σοφιστών γίνεται λόγος στο κείμενο;

16. Ποια θέση είχε ο μύθος στη διδασκαλία των σοφιστών;

17. Η χρήση του μύθου για διδακτικούς σκοπούς δεν είναι επινόηση των σοφιστών, υπάρχει ήδη στον Όμηρο (Ιλιάδα Ι 529 - 600, Μελέαγρος και Ω 602 - 617, Νιόβη) κ.α. Να διαβσετε κποιον απ τους μθους αυτος και να επισημνετε κοιν στοιχεα και διαφορς με το μθο στη διδασκαλα των σοφιστν.

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1 Ο Πρωταγόρας ανταποκρίνεται στο πάγιο αίτημα της δημοκρατικής κοινωνίας και η απάντηση θα στηριχτεί κυρίως στον τρόπο λειτουργίας της αθηναϊκής δημοκρατίας. Για τη φιλοσοφική ερμηνεία των απόψεων με τις οποίες ο Πρωταγόρας θεμελιώνει θεωρητικά τη δημοκρατία.

2 Για τους αρχαίους Έλληνες ο άνθρωπος ήταν πρώτα πρώτα πολιτικν ν και η ύπαρξή του ήταν αδιανόητη έξω από την πόλη στην οποία ήταν ενταγμένος. Σωκράτης και Πρωταγόρας συμφωνούν ότι άξονας της αγωγής των νέων είναι η αρετή, αν και δεν την εννοούν με τον ίδιο τρόπο. Ο Πρωταγόρας δίνει έμφαση στην κοινωνική λειτουργία και χρησιμότητα της αρετής (δεν ενδιαφέρεται για λεπτομερέστερες θεωρητικές αναλύσεις). Φανεται τι ο Πρωταγρας δχεται (και ο Σωκρτης μμεσα) τι ο αγαθός άνδρας είναι αυτονόητα αγαθός πολίτης (γι'αυτ και το μθημα που διδσκει εναι εβουλα περ τν οκεων κα περ τν τς πλεως).

3 Ο Σωκρτης εκφρζει εδώ μα αντληψη κοιν στους αρχαους συγγραφες.. σως μως στη διατύπωση του Σωκρτη να υπρχει κποια δόση ειρωνείας, δεδομνου τι αφενς εναι ο διος Αθηναος, αφετρου εναι γνωστς οι απψεις του για τους συμπατριτες του..

4 Χρησιμοποιεί δύο επιχειρήματα: ♦ α) Οι Αθηναίοι, άνθρωποι σοφοί, όταν πρόκειται να συζητήσουν για θματα που εξαρτνται απ την τεχνογνωσα, συμβουλεύονται τους ειδικούς. Όταν πρόκειται να συζητήσουν για τη διοίκηση της πόλης, τότε μπορεί να μιλήσει ο καθένας, χωρίς να έχει μάθει την «τέχνη» αυτή από κανέναν. Άρα: Οι Αθηναίοι πιστεύουν ότι η «τχνη» αυτ δεν διδάσκεται. ♦ β) Οι πιο σοφο και οι ριστοι των συμπολιτών μας που χουν αυτ την αρετ δεν είναι σε θέση να τη μεταδώσουν σε άλλους, παράδειγμα ο Περικλής με τους γιους του είτε με τον ανιψιό του Κλεινία και πάμπολλοι άλλοι αγαθοί, που δεν βελτωσαν ποτ κανέναν (οδένα πώποτε βελτίω ποίησαν). Άρα: η αρετή δεν διδάσκεται. ♦ Στο δετερο επιχείρημα μεταπηδά από το χώρο της πολιτικής σ’ αυτόν της ηθικής. ♦ Τα επιχειρήματα προέρχονται από την πολιτική πρακτική και την καθημερινή ζωή. Το δεύτερο ειδικά οδηγεί σε αμφισβητούμενο συμπέρασμα, αφού θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς ότι η κατοχή της αρετής είναι κάτι διαφορετικό από τη μετάδοσή της κτλ. Το πρώτο χρειάζεται να αναλυθεί περισσότερο για να φανούν οι αδυναμίες του, π.χ. το γεγονός ότι ο αθηναϊκός λαός είναι σοφός, συνεπάγεται ότι η γνώμη του γίνεται δεκτή ως αληθινή, πράγμα που ο Σωκράτης δεν διατυπώνει, αλλά εξυπακούεται. Αυτό όμως μπορεί να ελεγχθεί ως προς την εγκυρότητά του. Η επιχειρηματολογία του ανήκει στην κατηγορία που ο Αριστοτέλης ονομάζει «ξ εκότων», δηλαδή πιθανολογική. Ο A. E. Taylor (σ. 287) επισημαίνει ότι ο Σωκράτης δε θα δεσμευτεί με κάποια από τις απόψεις που εκθέτει, για τις οποίες απλώς υποστηρίζει ότι δεν μπορούν να αγνοηθούν.

5 Δεν αποδεικνύεται η θέση αυτή από ένα ή δύο παραδείγματα. Στην περίπτωση των γιων του Περικλ, και αν δεν λβουμε υπψη μας τη, γνωστή, διανοητικ τους κατσταση, το συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι η προσωπική κατάκτηση της αρετής δεν συμπίπτει υποχρεωτικ με την ικανότητα να τη διδάξει κανείς τι οι μεγλοι πολιτικο (ως γονες) δεν εναι καλο δσκαλοι της αρετς κτλ. Στο παρδειγμα του Κλεινα ο Σωκρτης χει μετατοπιστε απ την πολιτικ τχνη στην ηθικ, αφο δεν αναφρεται στη διδασκαλα της πολιτικς τχνης αλλ στη διπλαση του χαρακτρα του νεαρο, στην ηθικ του διαπαιδαγώγηση. Επιπλον, αν λβουμε υπψη μας τι, όπως φαίνεται από τα λόγια του Σωκράτη, ο Κλεινας ήταν ανεπίδεκτος μαθήσεως, αντιπροσωπεύει επομένως την εξαίρεση, ττε δεν μπορεί να εξαχθεί γενικό συμπέρασμα από το παρδειγμα.

6 α) Στόχος του είναι να οδηγήσει τη συζήτηση εκεί που θέλει, στην έννοια της αρετής. β) Φαίνεται ότι θεωρεί την πολιτική αρετή μέρος της έννοιας «αρετή».

7 γ) Ο όρος «αρετή» φανεται τι είναι ταυτόσημος με τους εβουλία, πολιτικ τέχνη, πολιτικ ρετή (και στα επμενα ρετ νδρς). Χρησιμοποιονται ως παραλλαγς του διου ρου.

8 Μας δημιουργεί την εντύπωση ότι δεν πιστεύει στο διδακτόν της αρετής. Δεν πιστεει τι μπορε να μεταδοθε ως τοιμη γνση, αλλ παρλληλα προκαλε με την αμφιβολα του τον Πρωταγρα, για να τον αναγκάσει να αποδείξει το αντίθετο.

9 Ο Σωκρτης τονζει τι δσκαλος δεν γινε ποτ σε καννα, με την έννοια ότι δεν πρόσφερε έτοιμες γνώσεις. Βλ. και την επμενη ερτηση.

10 Οι γνώσεις του Πρωταγόρα προέρχονται από την εμπειρία, την παιδεία και την προσωπική αναζήτηση. Αυτές είναι οι πηγές της γνώσης. Η τελευταα, η προσωπικ συμβολ, προσδιορίζει και τα (υποκειμενικ) όρια της γνσης, τα ρι της για τον καθένα.

 

Ενότητα 2η (320d-321b5) - Η αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Στον μύθο του Πρωταγόρα, ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως το πιο αδύναμο και λιγότερο προικισμένο βιολογικά ον. Συζητήστε αυτή την παρουσίαση και αναζητήστε τα χαρακτηριστικά εκείνα του ανθρώπου που του επέτρεψαν να επιβιώσει, να διαφοροποιηθεί από τα άλλα θηλαστικά και να αναπτύξει πολιτισμό.

2. Διαβάστε το απόσπασμα της Θεογονίας του Ησιόδου για τον Προμηθέα. Συγκρίνετε τις αφηγήσεις του Ησιόδου και του Πρωταγόρα.

3. «ν γάρ ποτε χρόνος»: Ποια η λειτουργία της φράσης στη δομή του λόγου;

4. Να εντοπίσετε το σημείο του κειμένου που αναφέρεται στην αντίληψη του αυτοχθονισμού και να εξηγήσετε τη σχέση της με την ανθρωπολογική θεωρία του πρωταγόρειου μύθου.

5. «κ γς κα πυρς … κεράννυται»: από ποια συστατικά δημιούργησαν οι θεοί, κατά τον Πρωταγόρα, τα έμβια όντα; Ποιες κοσμολογικές θεωρίες φαίνεται να ακολουθεί ο σοφιστής;

6. Με ποιους τρόπους ο Επιμηθέας προσπάθησε να εξισορροπήσει τις δυνάμεις των έμβιων όντων και να εξασφαλίσει την επιβίωση και τη διαιώνιση του είδους τους; Σε ποιον τομέα πέτυχε και σε ποιον δεν ήταν προνοητικός;

7. Να σκιαγραφήσετε την προσωπικότητα του Επιμηθέα και τον ρόλο του στη δημιουργία. Να λάβετε υπόψη σας και την ετυμολογία του ονόματός του.

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. Με ποιες λέξεις του κειμένου συνδέονται ετυμολογικά οι παρακάτω λέξεις : τυποποίηση, μερίδα, μείγμα, σθεναρός;

2. κατάγειον: Να σχηματίσετε 5 ομόρριζα στα νέα ελληνικά χρησιμοποιώντας το β’ συνθετικό της λέξης ως α’ ή β’ συνθετικό.

3. Να δώσετε τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων του κειμένου στα αρχαία ελληνικά: σθενεστέρους, οπλον, κατάγειον, οκεία.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Ην γάρ ποτε χρόνος: Ποια είναι η λειτουργία της φράσης στη δομή του λόγου11;

2. Τι υπήρχε πριν από τη δημιουργία των θνητών όντων;

3. Ο Πρωταγρας αξιοποιε στο μθο αρχγοντες αντιλψεις για τη Γη -Μητέρα και για τον αυτοχθονισμ12. Να εντοπσετε τις αντιλψεις αυτές στο κεμενο και να εξηγσετε τη σημασα τους για το μθο. Θα σας βοηθσουν οι γνσεις σας απ τη μυθολογα για τη θεοποηση της Γης και ο μθος του Κδμου για τους «Σπαρτος» (Καδμεους) Θηβαους13.

4. τε θεο μν σαν -τυποσιν ατ θεοί: Νομίζετε ότι οι απόψεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με τη θέση του Πρωταγόρα περ μν θεν οκ χω εδέναι, οθ’ ς εσν οθ’ ς οκ εσν οθ’ ποοί τινες δέαν· πολλ γρ τ κωλύοντα εδέναι τ’ δηλότης κα βραχς ν βίος το νθρώπου14; (Να συμβουλευτετε και την εισαγωγ του βιβλου σας σ. 25).

5. Από ποια στοιχεία δημιουργούν οι θεοί τα θνητά όντα; Ποιες κοσμολογικές αντιλήψεις φαίνεται να ακολουθεί ο Πρωταγόρας15;

6. Ποιο ρόλο διαδραματίζει η μοίρα (εμαρμένη) στην εντητα και πώς εξηγείται αυτός16;

7. Με ποιες ιδιότητες - δυνάμεις εξόπλισε τα ζώα ο Επιμηθέας και από ποιους κινδύνους τα εξασφάλιζαν αυτς17;

8. Να δείξετε ότι ο μύθος του Πρωταγόρα εξηγεί τελεολογικά18 το νόμο της αναπλήρωσης19.

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. λθεν, εμαρμνος, γενσεως, τυποσιν, μεξαντες, κερννυται, γειν, προσταξαν, νεμαι, παραιτεται , φη, πανισν, προσπτεν, τχει, διδος, μηχαντο, οκησιν, πεσας, πρκεσε, μφιεννς, μναι, καματα, -οσιν , ποδν, βορν, πορζων, ναλισκομνοις : για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να σχηματίσετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής (απλές ή σύνθετες).

2. κατευνζω, κατανλωση, εκδορ, αμπχονο, αυτρκεια, σαρκοβρο, καταβροχθζω, περιδραιο: Να εντοπσετε στο κεμενο τις ομρριζες των λξεων που σας δνονται (μερικς απ αυτς αναφρονται στην δια λξη του κειμνου).

3. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου, να επιλέξετε από την παρένθεση τη/τιςσυνώνυμη/ες λέξη/εις της αρχαίας ελληνικής: φη, πρπει, προσταξαν , μναι (δε, λέγεται, επεν, κέλευσαν, δωκεν, φαίνεται, ταξαν, ποκροσαι)

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

11Η φράση, τυπική αρχή παραμυθιού, αποτελεί μέρος του σκηνικού. Τα καθαυτό μυθολογικά στοιχεία αποτελούν εξωτερική διακόσμηση που περιβάλλει την εξήγηση του Πρωταγόρα για τη δημιουργία του ζωικού βασιλείου και του ανθρώπου.

12 Αυτοχθονισμς: πεποθηση τι ορισμνες φυλς ξεφτρωσαν απ τη γη αυτ που ύστερα καναν πατρδα τους.

13 γς νδον: Υπκειται η αντληψη για τη γη ως μητρα στα σπλχνα της οποας δημιουργούνται οι νοι οργανισμο και η αντίληψη του αυτοχθονισμού. Έδινε αίσθημα προνομιακής σχέσης με την πατρίδα και ευγενικής καταγωγής. Ο μθος του Κδμου που σπειρε τα δντια του δρκου απ τα οποα φτρωσαν οι πνοπλοι Καδμεοι απηχε μια ττοια αντληψη. Οι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν τι ήταν αυτόχθονες.

14 Μερικοί θεωρούν ότι υπάρχει αντίθεση. Όμως πρόκειται για μύθο, στον οποίο η παρουσία των θεών έχει αλληγορική έννοια. Ο Δίας είναι ο λόγος, η λογική, δηλ. η νομοτέλεια που διέπει τη φύση, οι άλλοι θεοί είναι τα όργανα της νομοτέλειας, η οποία ρυθμίζει τις σχέσεις των όντων, εξισορροπεί τις ελλείψεις τους. Έπειτα, όπως φαίνεται και από τη συνέχεια του μύθου, ο Πρωταγόρας ενδιαφέρεται μάλλον για την εξήγηση της γένεσης του θρησκευτικού συναισθήματος παρά για το θέμα της ύπαρξης των θεών. Πάντως δεν υποστηρίζει ότι οι θεοί είναι αιώνιοι, αντίθετα, όπως αφήνει να εννοηθεί, δημιουργήθηκαν και αυτοί (κα τούτοις) και απλώς υπήρχαν πριν από τα θνητά γένη. Ο W. K. C. Guthrie (1), σ. 286, χαρακτηρζει τον Πρωταγρα «κλασικ περπτωση αγνωστικιστή» και παραπμπει στον Θεατητο (162 d), που ο μεγλος Σοφιστς αρνεται να συζητσει το θμα των θεν. Αν η θση του Πρωταγρα χαρακτηριστε στην δια την ερτηση ως αγνωστικιστικ, θα πρπει να προηγηθε η εξγηση του ρου (αγνωστικισμς: η θεωρα σμφωνα με την οποα η γνώση της ουσας των πραγμτων εναι αδνατη· ο αγνωστικιστς παρνει επιφυλακτική ουδτερη στση απναντι στα μεταφυσικ προβλματα, πως το πρβλημα του θεο).

15 Από γ και πρ. Φαίνεται να ακολουθεί τον Εμπεδοκλή και τον Παρμενίδη.

16 Στο μθο του Πρωταγρα η εμαρμνη αναφέρεται δύο φορές: χρόνος εμαρμένος (2η εντητα) και εμαρμένη μέρα (3η εντητα). Είναι στοιχείο του μύθου, που προσδιορίζει χρονικά την εξέλιξη. Εκφράζει «το πλήρωμα του χρόνου», το πέρασμα από μία εποχή σε άλλη, από μια μορφή ζωής σε άλλη, που ούτε στιγμιαίο είναι ούτε αυτόματο. Αν αφαιρέσουμε το περίβλημα του μύθου από την αφήγηση του Πρωταγόρα, σημαίνει ότι το πέρασμα σε άλλο στάδιο γίνεται κάτω από την πίεση της ανάγκης για επιβίωση ή καλυτέρευση της ζωής.

17 Ο Επιμηθέας εξόπλισε τα ζώα: με όπλα για να προλάβει την αλληλοεξόντωση, με διάφορα μέσα προφύλαξης για τις εποχές του έτους, με ποικιλία διατροφής και πολυγονία ή ολιγογονία για να εξασφαλιστεί η διαιώνιση.

18 Τελεολογικός < τέλος (= σκοπός).

19 Νόμος της αναπλήρωσης: αρχή που ισχύει και στη φύση, σύμφωνα με την οποία μία αδυναμία - ενός ζώου π.χ.- αναπληρώνεται από μία ικανότητα. Η συγκεκριμένη ερώτηση έχει στόχο να ελέγξει αν οι μαθητές κατανόησαν ότι εδώ η εξήγηση είναι τελεολογική, δηλαδ οι διφορες ιδιτητες και χαρακτηριστικ των ζων εξηγούνται από το σκοπλος) για τον οποο πλστηκαν, , απλοστερα, απ τη λειτουργία που επιτελούν. Στη φύση όλα έχουν, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, ένα σκοπό. Δεν ισχυρίζεται το ίδιο για την ιστορία. Βλ. και ερωτήσεις συνολικής θεώρησης. Για τη σκοπιμτητα στη φση πρβλ. και ριστοτλους θικ Νικομχεια, εντητα 6η διδακτικού βιβλου,σσ. 166- 167.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2010

Πλάτωνος, Πρωταγόρας 320d–321b5 (ΕΝΟΤΗΤΑ 2)

ν γάρ ποτε χρόνος τε θεο μν σαν, θνητ δ γένη οκ ν. πειδ δ κα τούτοις χρόνος λθεν εμαρμένος γενέσεως, τυποσιν ατ θεο γς νδον κ γς κα πυρς μείξαντες κα τν σα πυρ κα γ κεράννυται. πειδ δ’ γειν ατ πρς φς μελλον, προσέταξαν Προμηθε κα πιμηθε κοσμσαί τε κα νεμαι δυνάμεις κάστοις ς πρέπει. Προμηθέα δ παραιτεται πιμηθες ατς νεμαι, “Νείμαντος δέ μου,” φη, “πίσκεψαι˙” κα οτω πείσας νέμει. Νέμων δ τος μν σχν νευ τάχους προσπτεν, τος δ’ σθενεστέρους τάχει κόσμει˙ τος δ πλιζε, τος δ’ οπλον διδος φύσιν λλην τιν’ ατος μηχαντο δύναμιν ες σωτηρίαν. μν γρ ατν σμικρότητι μπισχεν, πτηνν φυγν κατάγειον οκησιν νεμεν˙ δ ηξε μεγέθει, τδε ατ ατ σζεν˙ κα τλλα οτως πανισν νεμεν. Τατα δ μηχαντο ελάβειαν χων μή τι γένος ϊστωθείη˙ πειδ δ ατος λληλοφθοριν διαφυγς πήρκεσε, πρς τς κ Δις ρας εμάρειαν μηχαντο μφιεννς ατ πυκνας τε θριξν κα στερεος δέρμασιν, κανος μν μναι χειμνα, δυνατος δ κα καύματα, κα ες ενς οσιν πως πάρχοι τ ατ τατα στρωμν οκεία τε κα ατοφυς κάστ˙ κα ποδν τ μν πλας, τ δ [θριξν κα] δέρμασιν στερεος κα ναίμοις. Τοντεθεν τροφς λλοις λλας ξεπόριζεν, τος μν κ γς βοτάνην, λλοις δ δένδρων καρπούς, τος δ ίζας˙ στι δ’ ος δωκεν εναι τροφν ζων λλων βοράν˙ κα τος μν λιγογονίαν προσψε, τος δ’ ναλισκομένοις π τούτων πολυγονίαν, σωτηρίαν τ γένει πορίζων.

Α1. Απ το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετρδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Τατα δ μηχαντο ... σωτηρίαν τ γένει πορίζων.»

Μονδες 10

Β1. «ν γάρ ποτε χρόνος ... κα γ κεράννυται»: Ποιες κοσμολογικές αντιλήψεις φαίνεται ότι ακολουθεί ο Πρωταγόρας στο χωρίο αυτό;

Μονδες 15

Β2. Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε τα σημεία εκείνα του κειμένου, τα οποία φανερώνουν την ιδιαίτερη φροντίδα του Επιμηθέα για την ισορροπία του οικοσυστήματος.

Μονδες 15

Β3. Τι γνωρίζετε για τον μύθο ως μέθοδο έκθεσης των απόψεων του Πρωταγόρα και για τη στάση του Πλάτωνα απέναντι στη μέθοδο αυτή;

Μονάδες 10

Β4. Να βρείτε στο παραπάνω κείμενο μία ετυμολογικά συγγενή λέξη για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

απαίτηση, ανίσχυρος, εύπορος, διατύπωση, φυτό, κρασί, δεσμός, ανάληψη, διάρκεια, προσφυγιά. Μονάδες 10

 

 

Ενότητα 3η (321b6-322a) - Η κλοπή της φωτιάς

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Παρατηρήστε πώς χαρακτηρίζονται μέσα στο κείμενο του Πρωταγόρα οι δραστηριότητες που σήμερα ονομάζουμε «τεχνολογα». Σχολιάστε αυτούς τους χαρακτηρισμούς. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 78)

2. α) Λαμβάνοντας υπόψη σας τις θεϊκές ιδιότητες της Αθηνάς και του Ήφαιστου, να προσδιορίσετε τι ακριβώς εννοεί ως έντεχνη σοφία ο Πρωταγόρας.

    β) Η τέχνη και τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα συμπεριλαμβάνονται, νομίζετε, στην έντεχνη σοφία;

    γ) Υπάρχει πρωταρχική σχέση ανάμεσα στην τεχνολογία και την τέχνη;

    δ) Είναι και η τέχνη εξίσου απαραίτητη στη δημιουργία του πολιτισμού και στην επιβίωση του ανθρώπου μέσα σε μια  φύση εχθρική; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 79)

3. Ποια ήταν η θέση του ανθρώπου ανάμεσα στα άλλα ζώα;

4. Πώς έλυσε ο Προμηθέας το πρόβλημα που είχε δημιουργήσει η κατανομή του Επιμηθέα;

5. Γιατί η φωτιά και οι τέχνες παρουσιάζονται στον μύθο ως δώρο του Προμηθέα και όχι ως ανακάλυψη του ανθρώπου;

6. Γιατί δεν μπορούσε πια ο Προμηθέας να μπει στην κατοικία του Δία;

7. Τι συμβολίζει, κατά τη γνώμη σας, η κλοπή της φωτιάς από τον Προμηθέα;

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. Με ποιες λέξεις του κειμένου συνδέονται ετυμολογικά οι παρακάτω λέξεις: δώρο, εισιτήριο, όραση, όπλα, μελικός;

2. κλέψας < κλέπτω: Να γράψετε 3 παράγωγα του ρήματος.

3. «πρ»: α) Να χρησιμοποιήσετε τη λέξη ως συνθετικό σε 10 σύνθετα (ουσιαστικά, επίθετα, επιρρήματα), β) να γράψετε 4 παράγωγα της λέξης στα νέα ελληνικά.

4. «γ»: Να γράψετε σύνθετα (στα νέα ελληνικά) με όλα τα θέματα του ουσιαστικού (-γειος, γη-, γαιο-, γεω-).

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Σε ποια κατάσταση βρέθηκε ο άνθρωπος στην «επιθεώρηση» του Προμηθέα20;

2. Πώς έλυσε ο Προμηθέας το πρόβλημα που είχε δημιουργήσει η κατανομή του Επιμηθέα;

3. τν ντεχνον σοφίαν σν πυρί: «Οι τεχνικές γνώσεις εννοούνται εδώ χορηγημένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο a priori και όχι ως θησαύρισμα σταδιακής πείρας μέσα στους αιώνες». Συμφωνείτε με την «ανάγνωση» αυτή του μύθου ή όχι και γιατί21;

4. Πώς υποκαθιστά ο άνθρωπος την έλλειψη οργάνων προσαρμογής22;

5. Γιατί ο Ήφαιστος και η Αθηνά αναφέρονται μαζί; Τι αντιπροσώπευαν και ποια σχέση είχαν με την Αθήνα23;

6. Ο Πρωταγόρας στο μθο αναφρεται στον νθρωπο γενικ, χωρς καμα δικριση καταγωγς, κοινωνικς τξης κτλ. Η έννοια νθρωπος είναι δηλαδ γενική και δηλώνει το ανθρώπινο γένος. Ποια σημασία νομίζετε ότι έχει η αντίληψη αυτή; Πώς θα κρίναμε σήμερα τη σπουδαιότητά της24; (Να διαβσετε απ την εισαγωγ του βιβλου σας τα σχετικ με τον Ιππα και τον Αντιφντα, σσ. 26 και 28).

7. Δις φυλακαί: Τις φρουρς αποτελοσαν η Βα και το Κρτος, ργανα της εξουσας του Δα, που συναντμε στη Θεογονα του Ησιδου (385) και τον Προμηθα Δεσμτη του Αισχλου (στ. 12-87). Τι συμβολίζουν, κατά τη γνώμη σας, σε συνδυασμό με την όλη παρουσία των θεών στο μύθο του Πρωταγόρα25;

8. Τι νομζετε τι συμβολίζει η κλοπή της φωτιάς από τον Προμηθέα26;

9. Πώς εξυπηρετεί την οικονομία του μύθου (εντητες 2 και 3) ο καταμερισμός των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στον Προμηθέα και τον Επιμηθέα;

10. Να εντοπίσετε στο κεμενο τις λέξεις που αναφέρονται στον Επιμηθέα και τον Προμηθέα (εντητες 2 και 3) και να σκιαγραφήσετε την προσωπικότητα και το ρόλο καθενός στη δημιουργία. Να λάβετε υπόψη σας και την ετυμολογία των ονομάτων τους27.

 

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. λαθεν , δκη , λογα, πρει , χρσαιτο, πισκεψμενος , νομν, ρ , μμελς , χοντα, στρωτον , ξιναι , εροι, κλπτει , πυρ, μχανον , κτητν , δωρεται , βον , οκησιν , νεχρει , φυλακα , τχνην, επορα , καταναλσας: για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να σχηματίσετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής (απλές ή σύνθετες).

2. κλέψας < κλέπτω: α) Να σχηματίσετε τρία παράγωγα ουσιαστικ από το ρήμα. β) Χρησιμοποιντας ως πρτο συνθετικ το θμα του ρματος να γράψετε δο σνθετες λξεις.

3. Να εντοπσετε στο κεμενο λξεις ομρριζες με τις ακλουθες: πολυμχανος, μελωδικς, οδστρωμα, εχρηστος, επφοβος, κοινβιο, λαθροκυνηγς, προμθεια, κσμημα.

4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου, να επιλέξετε από την παρένθεση τη/τιςσυνώνυμη/ες λέξη/εις της αρχαίας ελληνικής: τε, πνυ, ρχεται, δει, μχανον, τατ, δωρεται

(πειδή, τε, πολύ, λίγον, καλς, οτως, άφικνεται, φεύγει, κανόν, δύνατον, πρεπε, λαμβάνει, δίδωσιν, κακς)

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

20 Ο άνθρωπος γυμνός, ανυπόδητος, άστρωτος και άοπλος, το πιο απροστάτευτο από τα ζώα. Την άποψη αυτή επικρίνει ο Αριστοτέλης, που υποστηρίζει (Περ ζων μορίων, Δ 10) ότι η δημιουργία του ανθρώπου ήταν τέλεια και «όσοι λένε ότι είναι ανυπόδητος, γυμνός, χωρίς οπλισμό για να αμυνθεί, λαθεύουν».

21 "Η μυθικ μορφ με την οποα ο Πρωταγρας ντνει την ποψ του για τη γνεση του πολιτισμο δεν μας επιτρπει να προυμε κθε λξη του τος μετρητος" (W. Jaeger). Πρκειται ββαια για συμβολισμούς και θα πρέπει να δούμε την παρέμβαση του Προμηθέα ως φάση της εξέλιξης, στην οποία δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την επιβίωση του ανθρώπου και την προσαρμογή του στο φυσικό περιβάλλον, πραγματοποιείται η γένεση των τεχνών και σχηματίζονται οι πρώτες κοινωνίες. Στην προηγούμενη φάση (του Επιμηθέα) συντελείται ο βιολογικός σχηματισμός του ανθρώπου.

22 Με την πρακτική σοφία και την ανάπτυξη πολιτισμού.

23 Η Αθηνά ήταν παιδαγωγός του Εριχθονίου, γιου του Ηφαίστου. Αθηνά και Ήφαιστος γιορτάζονταν μαζί στις γιορτές των Απατουρίων και Χαλκείων, είχαν κοινό ναό στην Αγορά της αρχαίας Αθήνας. Ο Ήφαιστος αντιπροσωπεύει την πρακτική και η Αθηνά τη θεωρητική γνώση.

24 Στο μύθο χρησιμοποιείται και ο όρος νθρώπων γένος. Γίνεται λόγος για ανθρώπους γενικά, όχι για ελεύθερους και δούλους, για ευγενες, για λληνες και βαρβρους κτλ. Άλλοι σοφιστές προχώρησαν περισσότερο στην ενότητα του ανθρώπινου γένους με τις διακηρύξεις τους κατά των κοινωνικών και φυλετικών διακρίσεων (᾿Αντιφν, λκιδάμας). Στον Πρωταγόρα (337c) βρίσκουμε την άποψη του Ιππία για την ενότητα των ανθρώπων. Πρόκειται για πρωτοποριακές για την εποχή τους αντιλήψεις. Η σημασα τους σε σχση με τις αριστοκρατικς αντιλψεις της εποχς τους, ακμα και σε σχση με σγχρονες θεωρες π.χ. για Αρους εναι προφανς.

25 Είναι τα όργανα της εξουσίας του Δία. Στο μύθο του Πρωταγόρα συμβολίζουν τη δυσκολία της απόκτησης της πολιτικής τέχνης, τις επίπονες προσπάθειες του ανθρώπινου γένους για πολιτική οργάνωση. Η παρουσία των θεών στο μύθο φανερώνει την παρουσία της φύσης μέσα στην κοινωνία (η οποία δηλώνεται καλύτερα και στην 4η εντητα).

26 Ο Προμηθέας «κλέβοντας τη φωτιά, αψηφώντας τις άλογες και αυθαίρετες αποφάσεις του Δία, εκφράζει και ενισχύει την ορθολογική πίστη του ότι ο άνθρωπος μπορεί με τη γνώση να κυριαρχήσει πάνω στη φύση, να την αλλάξει και να καλυτερέψει τη ζωή του».

27 Προμηθες < προμηθς (πρ + μτις : σκψη ) = προνοητικς, προβλεπτικς. πιμηθες < π + μδος (πληθ. μδεα, τ: σκψεις, επινοσεις, τεχνσματα) = απερσκεπτος, απρονόητος, σκεπτμενος κατπιν εορτς.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2007

1. Διδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο.

Πλάτωνος Πρωταγόρας, (321 Β6-322Α). (ΕΝΟΤΗΤΑ 3-1)

Η κλοπή της φωτιάς

τε δ ον ο πάνυ τι σοφς ν πιμηθες … κλοπς δίκη μετλθεν.

Να απαντήσετε στα παρακάτω :

Α) Από το κείμενο, που σας δίνεται, να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα: «τε δ ον ο πνυ τι σοφς ... κα οτω δ δωρεται νθρώπ».

Μονάδες 10

Β1) Να σχολιάσετε ερμηνευτικά τη φράση: «τν ντεχνον σοφίαν σν πυρί».

Μονδες 10

Β2) «κλοπς δίκη μετλθεν»: να αναφέρετε μέσα από το κείμενο τους τρεις λόγους για τους οποίους καταδικάστηκε ο Προμηθέας.

Μονάδες 10

Β3) Λαμβάνοντας υπόψη αφενός το απόσπασμα του πρωτοτύπου κειμένου «Τν μν ον περ τν βίον σοφίαν νθρωπος ταύτ σχεν, τν δ πολιτικν οκ εχεν· ν γρ παρ τ Διί.» και αφετέρου το μεταφρασμένο απόσπασμα «Και βλέπω ότι, όποτε συγκεντρωνόμαστε … από κάποια συγκεκριμένη τεχνογνωσία, έτσι ενεργούν.» που ακολουθεί, να παρουσιάσετε την άποψη του Σωκράτη για θέματα που αφορούν την τεχνογνωσία στην καθημερινή ζωή των Αθηναίων.

Πλάτωνος Πρωταγόρας 319 Β-C (ΕΝΟΤΗΤΑ 1)

ΣΩΚΡ. …«Και βλέπω ότι, όποτε συγκεντρωνόμαστε στην εκκλησία του δήμου … από κάποια συγκεκριμένη τεχνογνωσία, έτσι ενεργούν».

Μονάδες 10

Β4) Να ορίσετε την έννοια του μύθου και τον τρόπο με τον οποίο ο Πλάτων χρησιμοποιεί τον μύθο στο έργο του.

Μονάδες 10

Β5) Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

καταναλώσας, ρ, μήχανον, βίον, φυλακαί.

Μονάδες 10

 

Εντητα 4η (322 a – 323a) : Η πολιτικ αρετ, κοιν δρο του Δα στους ανθρπους, απαρατητη ιδιτητα για τη συγκρτηση πολιτικν κοινωνιν

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. α) Ποια είναι η συνεισφορά του Δία στον πολιτισμό, σύμφωνα με τον μύθο του Πρωταγόρα; β) Σε τι διαφέρει η προσφορά του Δία από το δώρο της φωτιάς του Προμηθέα; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 83)

2. Πώς βλέπετε να ορίζεται η πολιτική αρετή μέσα στο απόσπασμα; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 83)

3. Πώς βλέπετε να διαρθρώνονται, μέσα στον μύθο του Πρωταγόρα, τα στάδια της εξέλιξης του πολιτισμού που κατακτά ο άνθρωπος; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 83)

4. Συγκρίνετε τον μύθο του Πρωταγόρα με το απόσπασμα του Αισχύλου από τον Προμηθέα Δεσμώτη. (βλέπε σχολικό βιβλίο σελ. 64-68) (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 83)

5. Πώς ο άνθρωπος απέκτησε συγγένεια με τους θεούς και γιατί η έντεχνος σοφία και η φωτιά θεωρούνται θεϊκά στοιχεία;

6. Πώς δικαιολογείται ένας αγνωστικιστής, ο Πρωταγόρας, να κάνει στο έργο του αναφορά στους θεούς;

7. Πώς δημιουργήθηκε η γλώσσα, κατά την άποψη του Πρωταγόρα; Να τη συγκρίνετε με την αρχαία παράδοση και τη σύγχρονη γλωσσολογία.

8. Γιατί η πολεμική τέχνη αναπτύσσεται μόνο μέσα στα πλαίσια μιας οργανωμένης κοινωνίας;

9. Ποια είναι τα μέρη της πολιτικής αρετής, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, και ποια η σημασία τους για τη συγκρότηση κοινωνιών;

10. α. Σε ποιο σημείο του κειμένου γίνεται αναφορά στον καταμερισμό της εργασίας;

      β.1.Ποια σημασία τού αποδίδει ο Πρωταγόρας για την εξέλιξη του πολιτισμού και

      β.2.γιατί η πολιτική αρετή δεν μπορούσε να περιλαμβάνεται στον καταμερισμό αυτό;

11. Η αιδώς και η δίκη δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο, κατανέμονται σε όλους μεν, αλλά σε μεταγενέστερο στάδιο. Ποια σημασία έχει η θέση αυτή για τη διδασκαλία της αρετής που επαγγέλλεται ο Πρωταγόρας;

 

Λεξιλογικές ασκήσεις

1. Να δοθούν από δύο ομόρριζα στη νέα ελληνική για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: μορας, νμισεν, πλλυντο, διεφθεροντο, γοντα, συμβουλς.

2. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: γονίδιο, βάθρο, δωρεά, ιαματικός, ισθμός.

3. διταις: να σχηματίσετε σύνθετα της νέας ελληνικής με πρώτο συνθετικό το «διος».

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1.Ποια στάδια εξέλιξης πέρασε ο άνθρωπος σύμφωνα με το μύθο; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά καθενός; (Βλ. και εντητα 3)28.

2. θείας μετέσχε μοίρας: Με ποιο τρόπο συμμετείχε ο άνθρωπος στη μοίρα, στο μερίδιο, των θεών;

3. Τι είχαν επιτύχει και σε ποιο στάδιο εξέλιξης είχαν φτάσει οι άνθρωποι πριν από τη δημιουργία πόλεων29;

4. Ποια άποψη εκφράζει για τη γλώσσα ο Πρωταγόρας; Να τη συγκρνετε με τις απψεις του Ηροδτου για το διο θμα30.

5. ᾿Επειδ δ νθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρτον μν δι τν το θεο συγγένειαν ζων μόνον θεος νόμισε, κα πεχείρει βωμούς τε δρύεσθαι κα γάλματα θεν: Στο χωρο αυτ ο Πρωταγόρας φαίνεται να δέχεται ότι το θρησκευτικό συναίσθημα είναι έμφυτο. Πώς εξηγείται η άποψή του αυτή, αν τη συσχετίσουμε με τις γενικότερες περί θεών αντιλψεις του;31 (Για την απντησ σας θα χρειαστε να διαβάσετε πλι την εισαγωγ του βιβλου σας, σ. 25).

6. Ποια προβλήματα αντιμετώπιζαν οι άνθρωποι, όταν ζούσαν διασκορπισμένοι και ποια προβλματα αντιμετπισαν στις πλεις αμσως μετ την δρυσ τους; Πο οφελονταν τα προβλματα αυτ;

7. Η πολεμική τέχνη παρουσιάζεται ως μέρος της πολιτικής. Πώς εξηγείται αυτό, κατά τη γνώμη σας32;

8. ζήτουν δ θροίζεσθαι κα σζεσθαι κτίζοντες πόλεις: Να συγκρίνετε την άποψη του Πρωταγόρα με αυτή του Αριστοτέλη τι ο νθρωπος εναι φύσει ζον πολιτικόν33.

9. Αφού συγκρίνετε το μύθο του Πρωταγόρα για τα επιτεύγματα του ανθρώπου στον τομέα της τεχνολογίας με τα στοιχεία που μας δίνει ο Σοφοκλής στο πρτο στάσιμο της ντιγόνης για το ίδιο θέμα, να επισημάνετε όποιες διαφορές ή ομοιότητες υπάρχουν.

10. Η λέξη πόλις επαναλαμβάνεται στο κείμενο πέντε φορές. Τι δηλώνεται, κατά τη γνώμη σας, με την επανάληψη αυτή; 34

11. α) αδώς, δίκη: Ποιο είναι το περιεχόμενο καθεμιάς έννοιας35;

β) Γιατί θεωρούνται πόλεων κόσμοι τε κα δεσμο φιλίας συναγωγοί36;

12. Σε ποιο σημείο του κειμένου γίνεται αναφορά στον καταμερισμό της εργασίας; Ποια σημασία τού αποδίδει ο Πρωταγόρας για την εξέλιξη του πολιτισμού και γιατί η πολιτική δεν μπορούσε να περιλαμβάνεται στον καταμερισμό αυτό 37;

13. ο γρ ν γένοιντο πόλεις, ε λίγοι ατν (αδος κα δίκης) μετέχοιεν: Η άποψη αυτή αναφέρεται μόνο σε δημοκρατικά πολιτεύματα ή σε όλα; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας38.

14. Ποιο στάδιο στην εξελικτική πορεία του ανθρώπου εκπροσωπεί η πολιτική τέχνη και πώς συντελείται το πέρασμα σ’ αυτό39;

15. κα νόμον γε θς ... πόλεως: Πώς εξηγείται η ανάγκη νόμου για την τιμωρία όποιου δε μετέχει στην αδ και τη δίκη, αφού αυτές μοιράστηκαν σε όλους40;

16. κτείνειν ς νόσον πόλεως : Πώς κρίνετε το μέτρο αυτό41;

17. Η αδώς και η δίκη δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο, κατανέμονται βέβαια σε όλους, αλλά σε μεταγενέστερο στάδιο. Ποια σημασία έχει η θέση αυτή για τη διδασκαλία της αρετής που επαγγέλλεται ο Πρωταγόρας42;

18. Οτω δή, Σώκρατες, ... ατία: Σε ποιο επιχείρημα του Σωκράτη απαντά ο Πρωταγόρας και ποια στάση τηρεί απέναντι στο αθηναϊκό πολίτευμα43;

19. Πώς αντιμετώπιζαν οι Αθηναίοι τους ρήτορες (ομιλητές) στην εκκλησία του δήμου; Πώς εξηγείται η στάση τους; Η απάντησή σας να στηριχθεί μόνο στο κείμενο44.

 

Λεξιλογικς - Σημασιολογικς ασκσεις

1. συναγωγοί: να σχηματίσετε πέντε σύνθετα ουσιαστικά ή επίθετα ομόρριζα της παραπάνω λέξης με α΄συνθετικό πρόθεση.

2. νέμω45, (δια)φθερω46, νόσος, δίκη, κόσμος: Από το θέμα καθεμιάς λέξης που σας δίνεται να σχηματίσετε πέντε παργωγες (απλές ή σύνθετες).

3. Να βρείτε τις λέξεις του κειμένου που είναι ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω λέξεις :

επιχειρηματίας, αγαλλίαση, παράφωνος, αρθρογραφία, εφευρέτης, συσκευαστήριο, πολυκατοικία, σπόρος, όλεθρος, ένδεια, αθρόος, σχήμα, άφθαρτος, δέος, άξονας, δοτική, νομέας, παράθεση, γονίδιο, σύννομος, μητροκτόνος, ανοχή, προφήτης

4. θεας , μετσχε , μορας, πρτον , νμισεν, πεχερει , δρεσθαι , γλματα , φωνν , διηρθρσατο , ηρε-το, παρεσκευασμνοι , σπορδην, πλλυντο , νδες , ζτουν , θροζεσθαι , κτζοντες , σκεδαννμενοι , διεφθεροντο, δεσας , πμπει , δεσμο , δοη, νενμηνται, διταις, θ , μετεχντων, δυνμενον , κτενειν , νσον, ρετς , ατα, φημι, εκτως , συμβουλεύῃ : για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να σχηματίσετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής (απλές ή σύνθετες).

5. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου, να επιλέξετε από την παρένθεση τη/τις συνώνυμη/ες λέξη/εις της αρχαίας ελληνικής: πεχερει, πλλυντο, θροζεσθαι, δεσας, δε, φη, κτενειν, οονται, φη-μι, προσκον

(λέγω, φοβηθείς, τολμήσας, συνέρχεσθαι, οτως, φονεύειν, νομίζουσιν, ρμόζον, πειρτο, επεν, δήσας, διεφθείροντο, πελάθοντο)

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

28 Μπορούμε να διακρίνουμε τρα στδια φσεις εξλιξης. Η πρώτη είναι η φάση του Επιμηθέα, η δεύτερη η φάση του Προμηθέα και η τρίτη η φάση του σχηματισμού των πόλεων.

29 Χρησιμοποιώντας την έμφυτη νοημοσύνη τους εξασφάλισαν τροφή, στέγη και ενδυμασία, έμαθαν να μιλούν, ενώ προηγουμένως έφτιαξαν βωμούς και αγάλματα θεών. Ο Ν. Μ. Σκουτερόπουλος (σ. 122) επισημαίνει ότι η θρησκεία λογίζεται ως ανθρωπολογικό δεδομένο, συμπεριλαμβάνεται στα επιτεύγματα του ανθρώπου, και ότι «όλα αυτά τα κατορθώματα του ανθρώπου εντάσσονται σε ένα καθαυτό προ-ηθικό στάδιο της πολιτισμικής ανέλιξης».

30 Η γλώσσα δημιουργείται από την ανθρώπινη νόηση και βούληση, δεν δίνεται από το θεό. Η αρχαία παράδοση ήταν θεοκρατική (την ποψη αυτ εκφρζει π.χ. ο Ηρδοτος, ΙΙ, 2, ταν αναφρει το περαμα του Ψαμμτιχου,. Η σύγχρονη γλωσσολογία επιβεβαιώνει τη σοφιστική άποψη και μλιστα η διπλ ρθρωση της γλσσας (ρθρωση φθγγων και ρθρωση λξεων) την οποα ανλυσε σως υποδηλνεται και στην κφραση του Πρωταγρα φωνν κα νματα διηρθρσατο.

31 Βλ. W. K. C. Guthrie (1), σ. 91: Από την αρχή επίσης, οι άνθρωποι έχουν μέσα τους την έμφυτη ορμή για λατρεία (...) Ο ίδιος ο Πρωταγόρας κατά πάσα πιθανότητα αναγνώριζε ότι η λατρεία προσιδιάζει στον άνθρωπο και ίσως είναι κάτι το απαραίτητο, χωρίς όμως και να παίρνει θέση σχετικά με την ύπαρξη του αντικειμένου της. Βλ. και σ. 324 στο ίδιο: Το ένστικτο της πίστης και της λατρείας είναι θεμελιώδες στην ανθρώπινη φύση, και η απόδοσή του σε θεϊκή συγγένεια δεν είναι κάτι το περίεργο σε μια αφήγηση που ομολογουμένως δίνεται σε μορφή λαϊκής μυθολογίας για να γίνει πιο ευχάριστη.

32 Δημιουργείται και αναπτύσσεται σε πολιτικά οργανωμένες κοινωνίες. Πρβλ. Πλτωνος Πολιτεα 373 d- 374 d. Η κφραση δεν συνεπγεται τι ο Πρωταγρας εναι υπρ του πολμου. Αντθετα ο Δ. Γουδής (σ. 83) υποστηρίζει ότι ο πόλεμος, παρά τα μεγάλα κακά τα οποία προξενεί, δκαια θεωρείται απ τον Πρωταγρα στοιχείο της πολιτικής, γιατί αναπτύσσει τις ευγενέστερες ορμές του ανθρώπου, την άμυνα υπέρ του δικαίου και της ελευθερίας, υπέρ βωμών και εστιών, αφυπνίζει τα έθνη από την ηθική νάρκη μακροχρόνιας ειρήνης, μεταδίδει τον υψηλότερο πολιτισμό των πολιτισμένων λαών σε βαρβάρους κτλ.

33 Κατά τον Πρωταγόρα, οι άνθρωποι ένιωθαν την ανάγκη (ζήτουν) της συνάθροισης, της συμβίωσης. Ο άνθρωπος, δηλαδή, επιβιώνει μόνο χάρη στην ικανότητά του για κοινωνική ζωή. Η βασική αυτή θέση μπορεί να θεωρηθεί προδιατύπωση της θέσης του Αριστοτέλη για τον άνθρωπο φύσει πολιτικν ν.

34 Εξαίρεται η σημασία της πόλης.

35 αδώς: συναίσθημα ντροπής του κοινωνικού ανθρώπου για κάθε πράξη που προσκρούει στον καθιερωμένο ηθικό κώδικα του κοινωνικού περιβάλλοντος.

δίκη: το συναίσθημα της δικαιοσύνης, η έμφυτη αντίληψη για το δίκαιο. Από αυτά πηγάζει η πολιτική αρετή, με αυτά εξασφαλίζεται η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, εμπεδώνεται η πολιτική ενότητα και η κοινωνική αρμονία.

36 Βλ. Α. Μπαγιόνας (2), σ. 31: «Η εξέλιξη της ηθικής συνείδησης οδηγεί τους ανθρώπους στην αποδοχή των αξιών της αδος και της δίκης ... Η ηθική συνείδηση αναπτύσσεται από την ανάγκη να ανταποκριθή ο άνθρωπος στις απαιτήσεις μιας κοινωνίας με προηγμένο πολιτισμό. Κάθε πολιτιστικά προηγμένη κοινωνία θεμελιώνεται πάνω στις αξίες της αδος και της δίκης. Οι αξίες αυτές είναι καθολικές και για τις πολιτιστικά προηγμένες κοινωνίες είναι συνάμα αποτελέσματα της εξέλιξης της ηθικής συνείδησης και της εξέλιξης του πολιτισμού που την εκφράζει και την κατευθύνει». [Συνείδηση: η αντίληψη που έχει το άτομο για τα φαινόμενα που συμβαίνουν στον εξωτερικό κόσμο και η λειτουργία με την οποία παριστάνει ορισμένους σκοπούς ως επιθυμητούς και επιδιώκει να τους πραγματοποιήσει με την πράξη του. Ηθική συνείδηση: η λειτουργία με την οποία επιθυμούμε ή αποστρεφόμαστε ορισμένους σκοπούς και επιδοκιμάζουμε ή αποδοκιμάζουμε την επιθυμία ή αποστροφή μας προς αυτούς, Α. Μπαγιόνας (2), σ. 15].

37 α τέχναι νενέμηνται: Ο Πρωταγόρας κατανοεί τη σημασία του καταμερισμού της εργασίας για την πρόοδο, όπως φαίνεται από το σημείο αυτό αλλά και από τα επιτεύγματα της δεύτερης φάσης της εξέλιξης. Γι’ αυτό και θέτει το πρόβλημα με την ερώτηση του Ερμή. Αν περιλαμβανόταν στον καταμερισμό εργασίας και η πολιτική, δε θα συμμετείχαν όλοι στην πολιτική ζωή και δε θα υπήρχαν πόλεις, με την έννοια ότι η πολιτική προϋποθέτει πως οι άνθρωποι αποδέχονται κοινές ηθικές αξίες, την αδ και τη δίκη. Αν δεν τις αποδέχονταν, οι κοινωνικοί ανταγωνισμοί θα κατέληγαν στην αλληλοεξόντωση των ανθρώπων, όπως στην προηγούμενη φάση. Η πολιτική συνδέεται άρρηκτα με την αδ και τη δίκη, που αποτελούν το θεμέλιο και την αναγκαία προϋπόθεσή της· με την έννοια αυτή θα ήταν αδιανόητο να μην έχουν δοθεί σε όλους. Κατάληξη αυτής της πολιτιστικής εξέλιξης αποτελεί η αθηναϊκή δημοκρατία, που δικαιώνεται με το μύθο του Πρωταγόρα

38 Δεν γίνεται άμεσα διάκριση, αλλά ο Πρωταγόρας φαίνεται (και από τη συνέχεια της «ρήσης») να δέχεται ότι το δημοκρατικό πολίτευμα της Αθήνας είναι αυτό που ανταποκρίνεται περισσότερο στις ανάγκες μιας πολιτιστικά προηγμένης κοινωνίας. Η αδώς και η δίκη αναπτύσσονται μόνο μέσα στην κοινωνική ζωή και σε μια δημοκρατική κοινωνία βρίσκουν την πλήρη έκφρασή τους. Υπάρχει η φυσική καταβολή και η ισομοιρία (ισοκατανομή) της πολιτικής η οποα μως θα χρειαστεί το κατάλληλο έδαφος της δημοκρατικής κοινωνίας για να αναπτυχθεί.

39 Το στάδιο της συγκρότησης πόλεων. Το πέρασμα γίνεται προοδευτικά και πάντα κάτω από το νόμο της ανάγκης. Οι άνθρωποι αφανίζονται αρχικά, επειδή δεν κατέχουν την τέχνη να ζουν μαζί σε πόλεις. Από τα παθήματά τους μαθαίνουν να ενεργούν δίκαια και να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων.

40 Βλ W. K. C. Guthrie (1), σ. 92. Ο Δίας δεν μπορεί να εξασφαλίσει την καθολικότητα των δυο αρετών στους ανθρώπους, μια και δεν αποτελούσαν μέρος της αρχικής τους φύσης. Αν αφαιρέσουμε το περίβλημα του μύθου, σημαίνει ότι το θέσπισμα, ο νόμος αυτός, ήταν «έργο του χρόνου, της πικρής πείρας και της ανάγκης». Ενισχύει τη θέση ότι όλοι πρέπει να έχουν συμμετοχή στην αρετή.

41 Όσοι δεν έχουν συνείδηση των αξιών της αδος και της δίκης αποτελούν νοσηρά στοιχεία της πόλης που έχει δικαίωμα να τους τιμωρήσει, αφού πρώτα θα έχει χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να τους αλλάξει. Σήμερα θα θεωρούσαμε τη θανάτωση σκληρό και απάνθρωπο μέτρο.

42 Αν αφαιρέσουμε τα μυθολογικά στοιχεία από την αφήγηση του Πρωταγόρα, μένει ότι η αρετή καθαυτή δεν ήταν στην αρχή μέρος της ανθρώπινης φύσης, γι’ αυτό οι πρωτόγονοι μολονότι είχαν τη νοημοσύνη να μαθαίνουν διάφορες «τέχνες», όπως τη χρήση της φωτιάς, την επεξεργασία των μετάλλων κ.ο.κ., συμπεριφέρονταν με αγριότητα ο ένας στον άλλο και δεν μπορούσαν να συνεργαστούν κτλ. Αλλά η ανθρώπινη φύση φέρει μέσα της τις καταβολές για να εξελιχθεί ηθικά. Σ’ αυτό ακριβώς είναι αναγκαία η διδασκαλία.

43 Απαντά στο επιχείρημα που είχε διατυπώσει ο Σωκράτης (εντητα 1): η δυνατότητα όλων να εκφέρουν άποψη για τα θέματα της πολιτικής στην εκκλησία του δήμου σήμαινε ότι η πολιτική δεν διδάσκεται, αλλιώς δεν θα μπορούσε να διατυπώσει καθένας γνώμη παρά μόνο - όπως υπονοείται - ο ειδικός. Σμφωνα με τον Πρωταγρα, το δικαίωμα να εκφέρουν όλοι άποψη είναι νόμιμο, αφού η αδώς και η δίκη είναι (δυνμει) κτήμα όλων. Ο Πρωταγόρας εκφράζει μια αντιτεχνοκρατική αντίληψη για την πολιτική, επιδοκιμάζει το αθηναϊκό πολίτευμα και ιδίως το δικαίωμα ισηγορίας.

44 Η απάντηση από όλη την παράγραφο Οτω δή, Σώκρατες, ... τούτου ατία.

45 θ. νεμ-, κατ μετπτωση νομ- , και με πρσφυμα ε= νεμε-

46 θ. φθερ- , κατ μετπτωση φθορ-, φθαρ-

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2009

Πλάτωνος Πρωταγόρας 322b6-323a3 (ΕΝΟΤΗΤΑ 4-1)

τ’ ον θροισθεεν … μ εναι πόλεις.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να γράψετε στο τετρδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «τ’ ον θροισθεεν . . . κτείνειν ς νόσον πόλεως.»

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακτω:

Β1. Ποιο είναι το περιεχόμενο των όρων «αδώς» και «δίκη» και ποιος ο ρόλος τους στη συγκρότηση των πολιτικών κοινωνιών;

Μονδες 10

Β2. Πώς δικαιολογείται η διά νόμου θανάτωση όσων δεν μετέχουν στην αιδώ και τη δίκη, παρόλο που όλοι τις έχουν δεχτεί ως δώρα από τον Δία;

Μονάδες 10

Β3. «ταν δ ες συμβουλν ... μ εναι πόλεις». Με βάση το χωρίο του πρωτότυπου κειμένου και το μεταφρασμένο κείμενο που ακολουθεί, να αναλύσετε τη θέση των δύο συνομιλητών, του Σωκράτη και του Πρωταγόρα, για το διδακτό ή το μη διδακτό της αρετής.

Πλάτωνος Πρωταγόρας 319c7-319d7 (ΕΝΟΤΗΤΑ 1)

«Για τα θέματα λοιπόν που θεωρούν [οι Αθηναίοι] ότι εξαρτώνται από κάποια συγκεκριμένη τεχνογνωσία, έτσι ενεργούν. Όταν όμως πρέπει να αποφασιστεί κάποιο ζήτημα που αφορά τη διοίκηση της πόλεως, σηκώνεται και δίνει τις συμβουλές του γι’ αυτό εξίσου και ο οικοδόμος, και ο σιδεράς, και ο έμπορος ή ο ναυτικός, και ο πλούσιος, και ο φτωχός, και αυτός που είναι από μεγάλο γένος, και αυτός που δεν είναι από κάποια γενιά σπουδαία. Και κανένας δεν τους ψέγει γι’ αυτό, όπως τους προηγούμενους: γιατί εσύ, χωρίς να έχεις διδαχτεί από πουθενά αυτό το πράγμα και χωρίς να έχεις δάσκαλο σ’ αυτό το θέμα, θέλεις τώρα να δώσεις και συμβουλές. Άρα, είναι προφανές πως δεν θεωρούν ότι το πράγμα αυτό είναι κάτι που διδάσκεται.»

Μονδες 10

Β4. Να αναφερθείτε στην επαγωγική μέθοδο του Σωκράτη ως εργαλείο αναζήτησης των ηθικών εννοιών.

Μονάδες 10

Β5. Να γράψετε ένα ομόρριζο ουσιαστικό της νέας ελληνικής γλώσσας, απλό ή σύνθετο, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

θροισθεεν, σκεδαννύμενοι, διεφθείροντο, πόλοιτο, γοντα, δοίη, νενέμηνται, θ, μετεχόντων, γένοιντο.

Μονάδες 10

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2006

1. Διδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο.

Πλάτωνος Πρωταγόρας, 322Α-323Α. (ΕΝΟΤΗΤΑ 4-1)

πειδ δ νθρωπος θείας μετέσχε μοίρας… κτείνειν ς νόσον πόλεως».

Να απαντήσετε στα παρακάτω :

Α) Από το κείμενο, που σας δίνεται, να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα: «Οτω δ ... νθρώποις».

Μονάδες 10

Β1) Να σχολιάσετε ερμηνευτικά την πλατωνική φράση « νθρωπος θείας μετέσχε μοίρας».

Μονδες 10

Β2) Να εξηγήσετε γιατί κατά τον μύθο του Πρωταγόρα η αδώς και η δίκη λειτουργούν ως «πόλεων κόσμοι κα δεσμο φιλίας συναγωγοί».

Μονάδες 10

Β3) Λαμβάνοντας υπόψη αφενός το απόσπασμα του πρωτοτύπου κειμένου «Οτω δ ... διεφθείροντο» και αφετέρου το μεταφρασμένο απόσπασμα «Το μάθημα ... ισχυρίζομαι πως διδάσκω», που ακολουθεί, να αναφέρετε πώς παρουσιάζεται η πολιτική τέχνη.

Πλάτωνος Πρωταγόρας 318 Ε (ΕΝΟΤΗΤΑ 1)

«Το μάθημα [το οποίο διδάσκω] είναι η εβουλία … να κάνεις τους άνδρες γαθος πολίτες».

«Αυτό ακριβώς, Σωκράτη», είπε, «είναι το μάθημα που ισχυρίζομαι πως διδάσκω». Μονδες 10

Β4) Τι γνωρίζετε για τη Σωκρατική αμφισβήτηση;

Μονάδες 10

Β5) Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

μετέσχε, διηρθρώσατο, οκήσεις, νενέμηνται, συναγωγοί.

Μονάδες 10

 

Εντητα 5η(323 a - e) : Η πολιτικ αρετ ως κοιν και φυσικ ιδιτητα λων των ανθρπων

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Γιατί η δικαιοσύνη και η πολιτική αρετή θεωρούνται, κατά τον Πρωταγόρα, στοιχεία σύμφυτα με την ίδια την ανθρώπινη ιδιότητα (τουλάχιστον από τη στιγμή που ο άνθρωπος εισέρχεται στον πολιτισμό); Αναλύστε τα επιχειρήματα του Πρωταγόρα στο απόσπασμα αυτό και προσθέστε τα δικά σας.(ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 86)

2. Πώς προσπαθούν οι άνθρωποι να καλλιεργήσουν την ιδιότητα της δικαιοσύνης και της πολιτικής αρετής; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 86)

3. Ο Πρωταγόρας προσκομίζει μια εμπειρική απόδειξη για την καθολικότητα της πολιτικής αρετής. Ποια είναι αυτή και γιατί θεωρείται τρελός όποιος δέχεται ότι δεν κατέχει τη δικαιοσύνη και την άλλη πολιτική αρετή;

4. Να αξιολογήσετε την εμπειρική απόδειξη του Πρωταγόρα για την καθολικότητα της αρετής. Τη βρίσκετε πειστική;

5. « μ εναι ν νθρώποις»: να συγκρίνετε την τιμωρία αυτή με τη θανάτωση («κτείνειν ς νόσον πόλεως») που προτάθηκε στην 4η ενότητα από τον Δία. Είναι η κύρωση αυτή ηπιότερη ή όχι και γιατί;

6. Πώς αποδεικνύει ο Πρωταγόρας ότι η πολιτική αρετή διδάσκεται; Να καταγράψετε τα επιχειρήματά του και να τα αξιολογήσετε.

7. Είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος μαθαίνει αρχικά με τη μίμηση. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, την παραλείπει ο Πρωταγόρας;

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να βρείτε την ετυμολογία των παρακάτω λέξεων: νουθετοσιν, δικος, τληθ, σωφροσύνην, σύμβουλον, συλλήβδην.

2. Να βρείτε συνώνυμα των παρακάτω λέξεων στα αρχαία ελληνικά: οἴῃ, μετέχειν, δεν, ποιεν, γαθ.

3. Να δώσετε δύο ομόρριζα στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: φ, οκεοι, μανίαν, φύσει, τύχ, διδαχς.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Μετ το μθο ο Πρωταγρας καταφεγει στο λγο για να αποδεξει τις θσεις του. Να εντοπσετε στο κεμενο τις θσεις που προβλλει και τα επιχειρματα που χρησιμοποιε.

2. γονται πάντες ... ρετς: Πού στηρίζεται το επιχείρημα του Πρωταγόρα και πώς το αξιολογείτε47;

3. τεκμήριον: Ο Πρωταγόρας προσκομίζει μια εμπειρική απόδειξη για τη συμμετοχή όλων στην πολιτική αρετή. Ποια είναι αυτή; Γιατί θεωρείται «τρελός» όποιος δέχεται ότι δεν κατέχει τη δικαιοσύνη και την άλλη πολιτική αρετή4855;

4. μ εναι ν νθρώποις: Να συγκρίνετε την τιμωρία αυτή με τη θανάτωση που προτάθηκε παραπάνω (κτείνειν ς νόσον πόλεως). Είναι η κύρωση αυτή ηπιότερη ή όχι και γιατί49;

5. Από πού προέρχεται, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, η πολιτική αρετή50;

6. Ο Πρωταγρας υποστηρζει α) τι, σμφωνα με το μθο, ο Δίας έδωσε σε λους τους ανθρώπους την αδ και τη δίκη, και β) τι η πολιτική αρετή διδάσκεται. Νομζετε τι υπρχει αντφαση ανμεσα στις δύο αυτές θέσεις του Πρωταγόρα; Να δικαιολογσετε την απντησ σας51.

7. ο φύσει λλ διδακτόν: Ποιο είναι το νόημα της διάκρισης αυτής; Να τη συσχετσετε με την αριστοκρατικ (αρχαϊκ) αντληψη της ηθικς και τις γενικτερες αντιλψεις των σοφιστν52.

8. Ο Πρωταγόρας, για να αποδείξει (να προβλει ως γενικ αποδεκτ) τι λοι μπορον να κατχουν την αρετ και τι η αρετή διδάσκεται, χρησιμοποιεί δύο επιχειρήματα. Να τα καταγράψετε και να τα αξιολογήσετε.

9. Ποια άποψη υποστηρζει ο Πρωταγόρας για τα χαρακτηριστικ που οι νθρωποι χουν απ τη φση απ τυχαο γεγονς και ποια στση τηρον οι λλοι νθρωποι (της εποχς) απναντι σ' αυτ; Πς κρνετε τις απψεις αυτς; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

10. Ποιες είναι οι μορφές της αγωγής κατά τον Πρωταγόρα και σε ποια σχέση βρίσκονται μεταξύ τους;

11. Ποια είναι τα συστατικά στοιχεία της αρετής - πως εμφανζονται στην εντητα αυτ - και με ποιο τρόπο τα παρουσιάζει ο Πρωταγόρας53;

12. πν τ ναντίον τς πολιτικς ρετς: Ποιο πρόβλημα δημιουργείται με την εναλλαγ των ρων απ τον Πρωταγρα και τι μπορομε να υποθέσουμε για την εξέλιξη του διαλόγου, δεδομνης της φροντδας του Σωκράτη για ακριβολογα και ειδικ για ακριβες ορισμος των εννοιν54;

 

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

47 Στηρίζεται στην κοινή αντίληψη, ο Πρωταγόρας δεν το θεμελιώνει λογικά. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν έχει ουσιαστική - αντικειμενική βάση. Άλλωστε ακολουθεί εμπειρική απόδειξη που αρχίζει με τη λέξη τεκμήριον. Βλ. ερώτηση 3.

48 Η συνύπαρξη των ανθρώπων είναι αδιανόητη, αν δε διαθέτουν όλοι την πολιτική αρετή. Γι’ αυτό και αν κάποιος στερείται τη σωφροσύνη ή τη δικαιοσύνη, την αρετή του πολίτη γενικά, πρέπει να υποκρίνεται ότι τις κατέχει. Η υποκρισία παρατηρεί ο Α. Ε. Τaylor (σ. 289) είναι ο φόρος που η κακία οφείλει στην αρετή.

49Είναι ζήτημα αν είναι ηπιότερη, δεδομένης της σημασίας που έχει για τον άνθρωπο η κοινωνική ζωή.. Ειδικτερα για την εποχ εκενη η εξορα ισοδυναμοσε με θνατο. Πρβλ. τις απψεις του Σωκρτη στον Κρτωνα (κεφ. 15- 16) και την πολογα.

50Από τη διδαχή και την επιμέλεια όχι από τη φύση ή την τύχη.

51Ο Δίας δεν μπορεί να εξασφαλίσει την καθολικότητα των δύο αρετών στους ανθρώπους, αφού αυτές δεν αποτελούσαν μέρος της αρχικής τους φύσης. Χρειάζεται επομένως η διδασκαλία. Δεν υπρχει αντφαση αν με το Δα, πως και με την κφραση φσει, εννοσουμε την προδιθεση, το δυνμει (με τη διατπωση του Αριστοτλη) που μετατρπεται σε νεργείᾳ με τη διδασκαλα.

52Σμφωνα με την αρχαϊκ αντληψη περ ηθικς, οι ιδιτητες -τα χαρακτηριστικ του ανθρώπου- δνονται εκ φσεως και σο «αντερο» εναι το γνος, η γενι, τσο ανώτερα, «ευγενστερα», τα χαρακτηριστικ. Η διδασκαλα των σοφιστν αμφισβητε αυτ την ηθικ και μερικο απ τους σοφιστς διατυπνουν θσεις στις οποες η ανθρωπότητα θα φτσει ξαν στην εποχ του ευρωπαϊκο διαφωτισμο, πως τι οι νθρωποι εναι απ τη φση τους σοι και οι ανιστητες εναι θμα κοινωνικν συμβσεων. Με το ο φσει θα εννοσουμε τι δεν δνεται «τοιμη» απ τη φση η πολιτικ αρετ, αλλ δνεται μνο ως δυναττητα σε λους. Τα υπλοιπα εναι θμα διδασκαλας και διαπαιδαγγησης (πως θα τονσει στα επμενα ο Πρωταγρας). Η δικριση φσει - διδακτν μπορε να συσχετιστε με τη θεμελιδη δικριση των σοφιστν σε φσει και νμ. Ο διδσκων θα μποροσε να αναφερθε σ' αυτ, αφο πρκειται για αντληψη που διαπερν την αρχαα ελληνικ σκψη σε πολλς εκφρσεις της, πως η τραγωδα και η ιστορα του Θουκυδδη. Η δικριση φσει και νμ εναι να απ τα σημεα που διαφοροποιούν τους σοφιστς μεταξ τους. Ο Πρωταγρας ανκει στους υποστηρικτς του νμου, αντθετα π.χ. με τον Ιππα. Στην εισαγωγ του διδακτικο βιβλου (σ. 28) γνεται λγος για τον να ρο του αντιθετικο ζεγους (νμος).

53Η δικαιοσύνη και η οσιτητα, πως φανεται απ την αδικα και την ασβεια που ο Πρωταγρας παρουσιζει ως το αντθετο της πολιτικς αρετς. (Συστατικ στοιχεο εναι και η σωφροσνη, αλλ με το χωρισμ των ενοττων στο διδακτικό βιβλο βρίσκεται στην 7η εντητα). Από αυτ τα στοιχεα (δικαιοσνη, σωφροσνη, οσιτητα) θα ξεκινήσει στη δεύτερη ερώτησή του ο Σωκράτης.

54Η αρετή είναι μία και ενιαία ή πολλές; Θα αποτελέσει θέμα συζήτησης στη συνέχεια.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. γομαι, χαλεπαίνω, θυμομαι, νουθετ: Να γράψετε στην αρχαα ελληνικ απ να συννυμο για κθε λξη που σας δνεται55.

2. Να βρείτε τις λξεις του κειμνου που είναι ετυμολογικ συγγενες με τις παρακάτω λέξεις : μανιακς, ευθυμα, σθεναρ, εξασθενημνος, δυσνητος, ανελητα, φση(π.χ.τηςσελνης), φαντασα, φσμα, διαφμιση, παρανοϊκς, ελεημοσνη, φανρι, αφανς, προφτης, μυθομανς, φαντζω, φανερς, πυρομανς, επιθυμ, ενθμιο

3. φσει, τχ, συλλήβδην : Να γρψετε ρήματα της αρχαίας ελληνικής που είναι ετυμολογικά συγγενή με τις παραπάνω λέξεις

4. ντι , γονται , μετχειν , λαβ , τεκμριον, φ , καταγελσιν , προσιντες , μαινμενον, εδσιν , προσποι-ομενον , εκτως , ποδχονται , μετεναι , φσει , πειρσομαι , θυμοται , κολζει , λεοσιν, ασχρος , σμικρος , σασιν , σβεια , συλλβδην : για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να σχηματίσετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής (απλές ή σύνθετες).

5. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου, να επιλέξετε από την παρένθεση τη/τις συνώνυμη/ες λέξη/εις της αρχαίας ελληνικής: οἴῃ, γονται, τεκμριον, φ, γαθς, χαλεπανουσιν, εδσιν, ναντον, πειρσομαι, νουθετε, κολζει, ποιεν, σασιν, γαθ

(νομίζεις, σημεον, καλά, πολαμβάνονται, επ, κανός, νδρεος, θυμοσιν, νώπιον, δωσιν,τιμωρε, γιγνώσκωσιν, πράττειν, λαμβάνειν, λέγειν, γιγνώσκουσιν, πιχειρήσω, συμβουλεύει, κελεύει)

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

55 νομζω- δοκ- οομαι, γανακτ, ργζομαι, παραιν- συμβουλεω.

 

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ

 

2002

Πλτωνος Πρωταγρας (323 Α - Ε) (ΕΝΟΤΗΤΑ 5-7)

ν γρ τας λλαις ρετας, … πν τ ναντον τς πολιτικς ρετς.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απσπασμα: "ν γρ τας λλαις ρετας ... τατα λγω".

Μονδες 10

Β. Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων:

Β1. "ν γρ τας λλαις ρετας ... μ εναι ν νθρποις": Να εκθσετε το επιχερημα που χρησιμοποιε στην παργραφο αυτ ο Πρωταγρας, για να αποδεξει το "διδακτν" της αρετς, και να το αξιολογσετε.

Μονδες 10

Β2. "σα γρ γονται λλλους κακ ... τ ναντον τς πολιτικς ρετς": Σμφωνα με τον Πρωταγρα, οι νθρωποι χουν ελαττματα που προρχονται απ τη φση τυχαους παργοντες. χουν μως και ελαττματα που οφελονται στην λλειψη αγωγς. Πς αντιμετωπζεται στην εποχ του σοφιστ καθεμι απ τις κατηγορες αυτς των ανθρωπνων ελαττωμτων στο πλασιο της κοινωνικς συμβωσης και γιατ;

Μονδες 10

Β3. "... π τοτοις που ο τε θυμο γγνονται κα α κολσεις": Κατ τον Πρωταγρα, οι τιμωρες (κολσεις) επιβλλονται στους ανθρπους, ταν δε διαθτουν την πολιτικ αρετ. Σε ποιους και για ποιο λγο επιβλλονται κυρσεις απ την πλη, σμφωνα με τα στοιχεα του μεταφρασμνου κειμνου που ακολουθε;

Πλτωνος Πρωταγρας (326 D-E) (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

Και ταν πια φγουν αυτο [δηλ. οι νοι νδρες] απ τους δασκλους… το να μην μπορε να διδαχθε η αρετ.

Μονδες 10

Β4. Να προσδιορσετε το περιεχμενο και τη λειτουργα του μθου ως μεθδου ανάπτυξης απόψεων του Πρωταγόρα και του Πλάτωνα.

Μονδες 10

Β5. Να γρψετε δο ομρριζες λξεις της νας ελληνικς γλσσας, απλς σνθετες, για καθεμι απ τις παρακτω λξεις του κειμνου:

καταγελσιν, εδσιν, μετχειν, προσποιομενον, ποδεξαι.

Μονδες 10

 

ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2008

Πλάτωνος, Πρωταγόρας 322a3-322d5 (ΕΝΟΤΗΤΑ 4-5-7)

πειδ δ νθρωπος θείας μετέσχε μοίρας … κτείνειν ς νόσον πόλεως.”

Α. Απ το παραπάνω κεμενο να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απόσπασμα: «τ’ ον θροισθεεν ... ς νόσον πόλεως».

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Β.1. Σύμφωνα με τον μύθο του Πρωταγόρα ποιο στοιχείο έδωσε αρχικά στον άνθρωπο τη δυνατότητα να δημιουργήσει πολιτισμό και ποια είναι τα πρώτα στάδια της εξέλιξής του;

Μονδες 10

Β.2. «κα δημιουργικ τέχνη ατος πρς μν τροφν καν βοηθς ν, πρς δ τν τν θηρίων πόλεμον νδεής»: να προσδιορίσετε το περιεχόμενο της «δημιουργικς τέχνης» και να εξηγήσετε γιατί χαρακτηρίζεται «νδεής» (για την απάντησή σας να λάβετε υπόψη το κείμενο μέχρι τη λέξη «διεφθείροντο»).

Μονδες 10

Β.3. Αφού μελετήσετε το παρακάτω μεταφρασμένο κείμενο σε σχέση με το απόσπασμα από το πρωτότυπο «κα δίκην δ κα αδ οτω θ ν τος νθρώποις, π πάντας νείμω;” “π πάντας,” φη Ζεύς, “κα πάντες μετεχόντων· ο γρ ν γένοιντο πόλεις, ε λίγοι ατν μετέχοιεν», να καταγράψετε τις απόψεις του Πρωταγόρα σχετικά με τις προϋποθέσεις για την ύπαρξη πόλεως.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

Σκέψου λοιπόν, τι από τα δύο συμβαίνει… τι περίεργα πλάσματα είναι αυτοί οι αγαθοί άνδρες!

Πλάτωνος, Πρωταγόρας 324d7-325b4

Μονάδες 10

Β.4. Ποια είναι τα θέματα του πλατωνικού διαλόγου Πρωταγόρας και ποια τα σημεία αντιπαράθεσης των δύο βασικών συνομιλητών μέσα στο έργο;

Μονάδες 10

Β.5. Να γράψετε στο τετράδιό σας δύο ετυμολογικά συγγενείς λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: μετέσχε, διηρθρώσατο, κουν, γένει, κόσμοι.

Μονάδες 10

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2009

Πλάτωνος Πρωταγόρας 323C-324Α (ΕΝΟΤΗΤΑ 5-6-7)

τι μν ον πάντ’ νδρα εκότως ποδέχονται … ο γε νθρωποι γονται παρασκευαστν εναι ρετν.

Α. Απ το παραπάνω κεμενο να μεταφρσετε στο τετρδι σας το απόσπασμα: «σα γρ γονται λλήλους ... τς πολιτικς ρετς.»

Μονδες 10

Β.1. Πώς αντιμετωπίζονται, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, οι άνθρωποι που έχουν ελαττώματα «φύσει ή τύχ»;

Μονδες 10

Β.2. Γιατί η επιβολή της τιμωρίας αποδεικνύει, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, ότι η αρετή είναι διδακτή;

Μονδες 10

Β.3. «σα δ ξ πιμελείας ... νουθετήσεις.» (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

Συνδυάζοντας το παραπάνω απόσπασμα με το μεταφρασμένο κείμενο που ακολουθεί, να εντοπίσετε τον σκοπό της αγωγής και να αναφέρετε τα μέσα με τα οποία αυτός επιδιώκεται.

«Στην πραγματικότητα, αρχίζουν από την παιδική ηλικία να διδάσκουν … να έχει διάθεση να γίνει παρόμοιος.»

Μονάδες 10

Β.4. Τι γνωρίζετε για την ίδρυση της Ακαδημίας του Πλάτωνα;

Μονάδες 10

Β.5. Να γράψετε στο τετράδιό σας δύο ετυμολογικά συγγενείς λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

γονται, ποιεν, σκήσεως, κτητς, διδάξει.

Μονάδες 10

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2012

1. Διδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο

Πλάτωνος Πρωταγόρας (323Α-Ε) (ΕΝΟΤΗΤΑ 5-7)

ν γρ τας λλαις ρετας … πν τ ναντίον τς πολιτικς ρετς.

Α1. Από το κείμενο που σας δίνεται να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα: «ν γρ τας λλαις ρετας...τατα λέγω».

Μονάδες 10

Β1. Ποιο είναι το περιεχόμενο του όρου «φύσει»; (μονάδες 6) Να προσδιορίσετε τη σχέση της «φύσης» με την αρετή κατά την αντίληψη του Πρωταγόρα. (μονάδες 4)

Μονδες 10

Β2. «διδακτόν τε κα ξ πιμελείας...πειράσομαι ποδεξαι»: με ποιο επιχείρημα θα αποδείξει ο Πρωταγόρας αυτήν τη συγκεκριμένη θέση και πώς αξιολογείτε αυτό το επιχείρημα;

Μονάδες 10

Β3. Λαμβάνοντας υπόψη τη φράση του κειμένου «σα δ ξ πιμελείας κα σκήσεως κα διδαχς οονται γίγνεσθαι γαθά νθρώποις» και το παρακάτω μεταφρασμένο κείμενο, να αναφέρετε τους τρόπους με τους οποίους η πόλη επιδιώκει να οδηγήσει τους πολίτες στην κατάκτηση της αρετής. (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

«Και όταν πια φύγουν αυτοί [δηλ. οι νέοι άνδρες] από τους δασκάλους … το να μην μπορεί να διδαχθεί η αρετή.»

Μονάδες 10

Β4. Ποιον τρόπο εισαγωγής επιλέγει ο Πλάτωνας στο έργο «Πρωταγόρας» (μονάδες 4) και πώς αξιολογείται αυτή η επιλογή του; (μονάδες 6)

Μονάδες 10

Β5. αφασία, δυσπρόσιτος, ιστορία, σχεδόν, προγονικός: για κάθε μία από τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής να γράψετε μια ετυμολογικά συγγενή λέξη από το κείμενο.

Μονάδες 10

 

Εντητα 6η (324 a – c) : Η παιδευτικ σημασα της τιμωρας ως απδειξη του διδακτο της αρετς

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Πώς παρουσιάζει εδώ την έννοια της τιμωρίας ο Πρωταγόρας; Αναλύστε τη θέση του, όπως παρουσιάζεται στον λόγο του, στις δύο τελευταίες ενότητες.(ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 88)

2. Με ποιο πνεύμα νομίζετε ότι θα πρέπει μια κοινωνία να εφαρμόζει τον νόμο και τις ποινές στους παραβάτες; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 88)

3. Να συγκρίνετε τη θέση του Πρωταγόρα για την τιμωρία με την αντίληψη που υπήρχε γι’ αυτή στην εποχή του. Ποιες ομοιότητες και διαφορές εντοπίζετε;

4. Πώς κρίνετε τη θέση του Πρωταγόρα για την παιδευτική σημασία της τιμωρίας σε σχέση με την εποχή της;

5. Ο Πρωταγόρας μιλώντας στην 4η ενότητα για τη θανατική ποινή και στην 6η για την παιδευτική σημασία της τιμωρίας φαινομενικά πέφτει σε αντίφαση. Εξηγήστε σε τι συνίσταται η αντίφαση αυτή και πώς τελικά αίρεται.

6. Πώς ο Πρωταγόρας μέσα από την ανάλυση της θέσης του για την επιβολή τιμωριών φτάνει να αποδείξει ότι η πολιτική αρετή διδάσκεται; Αξιολογήστε την πειστικότητα του επιχειρήματός του.

7. Ποια συναισθήματα νομίζετε ότι διακατέχουν τον Πρωταγόρα στο τέλος της 6ης ενότητας, αν κρίνετε από τη φράση του «… ποδέδεικταί σοι, Σώκρατες, κανς, ς γέ μοι φαίνεται»;

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. Να δώσετε από δύο ομόρριζα στη νέα ελληνική για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: νουθετε, μαθήσεως, κτητς, δίκησεν, πραχθέν, δόξαν.

2. Να βρείτε στο κείμενο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω: ένδειξη, λογική, ένδοξος, προνομιούχος, προθυμία, ιδιότροπος.

3. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με παράγωγα του δν<ρ. α) Το ουράνιο τόξο που εμφανίστηκε στον ουρανό δεν ήταν …………………… για πολλή ώρα. β) Ένας ……………………………… μπορεί εύκολα να διαγνώσει αν έχεις προβλήματα ………………………. γ) Ένας καλός πολιτικός πρέπει να διακρίνεται από …………………………. δ) Ένα μεγάλο ποσοστό των εκπομπών που προβάλλονται στην ……………………… είναι ακατάλληλες για ανηλίκους. ε) Είναι τυχερός˙ οι ουλές που του άφησε ο τραυματισμός είναι …………………….

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Να εντοπσετε το σημεο του κειμνου που δικαιολογε τον ττλο που δθηκε στην εντητα και να προτενετε ναν λλο ττλο.

2. Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την αδικία. Η ποινή αποσκοπεί στο να διορθωθεί αυτός που αδικεί. Πώς συνδέονται οι δύο παραπάνω θέσεις με το διδακτόν της αρετής56;

3. Ποιος είναι ο σκοπός της ποινής σύμφωνα με τον Πρωταγόρα; Συμφωνείτε ή όχι; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας57.

4. Να συγκρίνετε την άποψη του Πρωταγόρα για την ποινή με την παλαιότερη αντίληψη της ανταπόδοσης (ποινή - τιμωρία, τίσις) εντοπίζοντας ομοιότητες και διαφορές.

5. Ποια συναισθήματα νομίζετε ότι διακατέχουν τον Πρωταγόρα στο τέλος της εντητας αυτς;

6. Να εξηγήσετε αν, κατά τη γνώμη σας, η επιβολή των ποινών είναι έγκυρο και πειστικό επιχείρημα για το διδακτόν της αρετής.

7. Η παιδεία αναδεικνύεται σε κινητήρια δύναμη που θα μετατρέψει τον άνθρωπο από δυνάμει σε νεργεί πολιτικό ον. Να αναλύσετε την άποψη αυτή με βάση τη συλλογιστική του Πρωταγόρα.

 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

56 Αν η αρετή δε διδασκόταν, οι απόψεις αυτές δε θα ευσταθούσαν, γιατί θα σήμαινε ότι είναι κάποιος καλός ή κακός εκ φύσεως. Τότε όμως θα ήταν αδύνατο να αλλάξει, άρα δε θα ήταν υπεύθυνος για την αδικία ούτε θα μπορούσε να του επιβληθεί ποινή. Ο Πρωταγόρας δίνει περιεχόμενο παιδαγωγικό - τελεολογικό στην ποινή.

57 Έχει παιδευτικό και όχι κατασταλτικό σκοπό, σωφρονιστικό και όχι εκδικητικό. Απορρίπτονται τα κίνητρα της ανταπόδοσης και αντεκδίκησης. Οι απόψεις του Πρωταγρα για το σκοπό της ποινής μπορούν να συγκριθούν με αυτές που διατύπωσε ο Ιταλός Cesare Beccaria την εποχή του διαφωτισμού. Σκοπός της ποινής δεν είναι η εκδίκηση, αλλά ο σωφρονισμός εκείνου που διέπραξε το αδίκημα και ο παραδειγματισμός των άλλων.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1. πειρμαι < περα: Να γράψετε πέντε λέξεις, απλές ή σύνθετες, με το θέμα της λέξης που σας δίνεται.

2.Να βρεις τις λέξεις του κειμένου που είναι ομόρριζες με τις λέξεις : άνοια, δήλωση, μαθήτρια, ιδιοκτησία, ακόλαστος, δυνάστης, σχεδόν, παραλογισμός, ερχομός, σύμπραξη, θήκη, πρωτοϊδωμένος, προτρεπτικός, δόγμα, οίηση, ήττα, εικόνα, δοχείο, περιτομή, συμπολίτης, ενδεικτικός, ανικανοποίητος, φάντασμα.

3. θυμοται , κτητς , οσης, θλεις , ννοσαι , κολζειν, διδξει , παρασκευαστν , νον , λογστως , τιμω-ρεται, πιχειρν , πραχθν , θεη, δν , δινοιαν , ποτροπς , δξαν , δίᾳ , πολται, εκτως , ποδχονται , συμβουλεοντος , κανς, φανεται : για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να σχηματίσετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής (απλές ή σύνθετες).

4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου, να επιλέξετε από την παρένθεση τη/τις συνώνυμη/ες λέξη/εις της αρχαίας ελληνικής: δλον, θλεις, πιχειρν, αθις, διανοεται, δξαν, οωνται

(δυνατόν, πιθυμες, πάλιν, νν, λογίζεται, γνώμην, καλόν, νομίζουσιν, λέγουσιν, πειρώμενος)

 

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2011

Διδαγμνο κεμενο

Πλάτωνος Πρωταγόρας 324A–C (ENOTHTA 6-7)

νθα δ πς παντ θυμοται κα νουθετεκανς, ς γέ μοι φαίνεται.

Α1. Απ το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετρδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Οδες γρ κολάζει τος δικοντας ... κα διδακτν ρετήν.»

Μονδες 10

Β1. Ποια άποψη εκφράζει ο Πρωταγόρας στο κείμενο που σας δίνεται για τον σκοπό της τιμωρίας (μονάδες 5) και πώς αξιοποιεί την άποψη αυτή για να τεκμηριώσει ότι η αρετή μπορεί να διδαχθεί; (μονάδες 5)

Μονδες 10

Β2. «σπερ θηρίον λογίστως τιμωρεται»: Να σχολιάσετε την παραπάνω φράση, δίνοντας έμφαση στη σημασία που έχει ο λόγος για τη συγκρότηση και για τη λειτουργία της κοινωνίας.

Μονδες 10

Β3. Με βάση το κείμενο που σας δίνεται και το παρακάτω μεταφρασμένο απόσπασμα, να δείξετε ότι κατά τον Πρωταγόρα ο ρόλος της πόλης είναι και παιδαγωγικός.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

«Και όταν πια φύγουν αυτοί [δηλ. οι νέοι άνδρες] από τους δασκάλους … η δικαιοσύνη ξαναβάζει [τον παραβάτη] στην ευθεία.»

Πλάτωνος Πρωταγόρας 326C-E

Μονάδες 10

Β4. Πώς περιγράφει ο Πλάτωνας στο πρώτο μέρος του διαλόγουΠρωταγόρας τους σοφιστές Πρόδικο, Ιππία και Πρωταγόρα;

Μονάδες 10

Β5. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε στο τετράδιό σας μία λέξη του διδαγμένου πρωτότυπου κειμένου ετυμολογικά συγγενή: υποθήκη, βιαιοπραγία,

ιδέα, εκτρέπομαι, μισαλλοδοξία, οίηση, επιεικής, υποδοχή, τμήμα, άφαντος.

Μονάδες 10

 

ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2001

Πλτωνος Πρωταγόρας 323c8- 324b. (ΕΝΟΤΗΤΑ 5-6-7)

σα γρ γονται λλλους κακ χειν … σοιπερ τιμωρονται κα δίᾳ κα δημοσίᾳ.

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται, να μεταφρσετε στο τετρδι σας το τμμα: "Ε γρ θλεις.... δημοσίᾳ."

Μονδες 10

Β. Να γρψετε στο τετρδι σας τις απαντσεις των παρακτω ερωτσεων:

1. Υπρχουν ελαττματα, τα οποα χει ο νθρωπος "φύσει" ή "τύχ", και άλλα, τα οποία οφείλονται στην έλλειψη αγωγής.

Πς αντιμετωπίζονται από τον Πλάτωνα οι δύο αυτές κατηγορίες ελαττωμάτων;

Μονδες 10

2. Ποιος ο σκοπός της ποινής σύμφωνα με τον Πρωταγόρα;

Μονδες 10

3. Να εντοπίσετε στο μεταφρασμένο κείμενο που ακολουθεί τα σημεία, τα οποία αναπτύσσουν και επεξηγούν την άποψη που εκφράζει ο Πρωταγόρας στη φράση: "... π τοτοις που ο τε θυμο γγνονται κα α κολσεις κα α νουθετσεις." (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

"Στην πραγματικότητα αρχίζουν από την παιδική ηλικία … το να μην μπορεί να διδαχθεί η αρετή”. (Πλάτωνος Πρωταγόρας 325c5 - 326e5).

Μονδες 10

4. Έχει παρατηρηθεί πως η συζήτηση στους πλατωνικούς διαλόγους διεξάγεται ως "παιδιά" (παιχνίδι). Γιατί ο Πλάτωνας επιλέγει αυτόν τον τρόπο διερεύνησης των φιλοσοφικών ζητημάτων;

Μονδες 10

5. Να γράψετε στο τετράδιό σας δύο ομόρριζες λέξεις απλές ή σύνθετες για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

γονται, λεοσιν, συλλβδην, δν, ποτροπς.

Μονδες 10

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ 2007

Πλάτωνος Πρωταγόρας 324a-c (ΕΝΟΤΗΤΑ 6-1)

νθα δ πς παντ θυμοται κα νουθετεκανς, ς γέ μοι φαίνεται.

Α. Απ το παραπάνω κεμενο να μεταφρσετε στο τετρδι σας το τμμα: «Οδες γρ κολάζει ... κα διδακτν ρετήν».

Μονδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Β.1. Με βάση το κείμενο που σας δόθηκε, πώς συμβάλλει η λογική επιβολή της τιμωρίας στην εδραίωση της δικαιοσύνης;

Μονδες 10

Β.2. Με ποια λογική επιχειρηματολογία προσπαθεί ο Πρωταγόρας να αποδείξει το διδακτόν της αρετής;

Μονδες 10

Β.3. «Ταύτην ον τν δόξαν πάντες χουσιν σοιπερ τιμωρονται κα δί κα δημοσί». Να συσχετίσετε την παραπάνω θέση του Πρωταγόρα με όσα διατυπώνονται στο παρακάτω μεταφρασμένο κείμενο σχετικά με την πολιτική αρετή. (ΕΝΟΤΗΤΑ 1)

«Το μάθημα [το οποίο διδάσκω] είναι η εβουλία … αναλαμβάνεις να κάνεις τους άνδρες γαθος πολίτες».

Μονδες 10

Β.4. Ο σχολιασμός ποιητικών κειμένων ως μέθοδος έκθεσης των απόψεων του Πρωταγόρα.

Μονδες 10

Β.5. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε στο τετράδιό σας μια λέξη του κειμένου ετυμολογικά συγγενή:

απόκτημα, ανόητος, ηγέτης, παράδοξος, εικασία.

Μονδες 10

 

ΟΜΟΓΕΝΩΝ 2008

1. Διδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο.

Πλάτωνος Πρωταγόρας, (324 Α-C). (ΕΝΟΤΗΤΑ 6-7)

νθα δ πς παντ θυμοται κα νουθετεκανς, ς γέ μοι φαίνεται.

Να απαντήσετε στα παρακάτω :

Α) Από το κείμενο, που σας δίνεται, να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το απόσπασμα: «Οδες γρ κολάζει ... κα διδακτν ρετήν».

Μονάδες 10

Β1) Ποιος είναι ο σκοπός της τιμωρίας σύμφωνα με το κείμενο.

Μονδες 10

Β2) Να αναφέρετε πώς συνδέεται η επιβολή της τιμωρίας με τη θέση του Πρωταγόρα για το «διδακτόν» της αρετής.

Μονάδες 10

Β3) Λαμβάνοντας υπόψη αφενός τη φράση του πρωτοτύπου κειμένου «ποτροπς γον νεκα κολάζει» και αφετέρου το μεταφρασμένο απόσπασμα «Στην πραγματικότητα… να γίνει παρόμοιος.» που ακολουθεί, να αναφέρετε τις παιδαγωγικές μεθόδους αγωγής των νέων.

Πλάτωνος Πρωταγόρας (324C – 326A) (ΕΝΟΤΗΤΑ 7)

Στην πραγματικότητα, αρχίζουν από την παιδική ηλικία να διδάσκουν … να έχει διάθεση να γίνει παρόμοιος. […]

Μονάδες 10

Β4) Τι γνωρίζετε για την ίδρυση της Ακαδημίας από τον Πλάτωνα.

Μονάδες 10

Β5) Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

κτητς, γένητον, διανοεται, χουσιν, φαίνεται.

Μονάδες 10

 

Εντητα 7η (324 d - 326 e) : Η διδασκαλα της αρετς απ την οικογνεια και την κοινωνα

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΒΟΗΘΗΜΑΤΟΣ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Συγκρίνετε τη στάση του Σωκράτη, όταν στη φυλακή αρνήθηκε να πειστεί στις προτάσεις των φίλων του για απόδραση, με τις απόψεις του Πρωταγόρα περί τιμωρίας. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 91)

2. Συγκρίνετε την άποψη του Σωκράτη για την αδυναμία των πολιτών να διδάξουν την πολιτική αρετή στα παιδιά τους με τη διαφορετική θέση του Πρωταγόρα. (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 91)

3. Ποια μέσα θεωρείτε ότι έχουν στη διάθεσή τους η οικογένεια και η κοινωνία προκειμένου να διδάξουν στους νέους την πολιτική αρετή; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 91)

4. Οι αρχαίοι Έλληνες ταύτιζαν απολύτως την πολιτική και την ιδιωτική αρετή. Θεωρείτε πως πράγματι πρέπει να τις ταυτίζουμε ή μήπως πρόκειται για ξεχωριστές ιδιότητες; (ερώτηση από το σχολικό εγχειρίδιο στη σελίδα 91)

5. Με ποια μέθοδο δηλώνει ο Πρωταγόρας ότι θα ανασκευάσει τη δεύτερη αντίρρηση του Σωκράτη; Γιατί, κατά τη γνώμη σας, προτίμησε να αλλάξει μέθοδο; Ποια πλεονεκτήματα του προσφέρει η δεύτερη;

6. Ποια είναι η βασική υποχρέωση του πολίτη για να μπορούν να υπάρξουν οργανωμένες κοινωνίες και με ποιους τρόπους παρεμβαίνει η πολιτεία στην εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής;

7. Με ποιο επιχείρημα προσπαθεί ο Πρωταγόρας να αποδείξει ότι οι άριστοι πολιτικοί άνδρες μπορούν να διδάσκουν την πολιτική αρετή στα παιδιά τους; Να αξιολογήσετε την πειστικότητά του.

8. Ποια εκφραστικά μέσα χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας για να καταλήξει στο πρώτο του συμπέρασμα; Τι φανερώνουν;

9. Παρουσιάστε αναλυτικά τις τρεις βαθμίδες εκπαίδευσης στην αρχαία Αθήνα (ηλικία, φορείς αγωγής, στόχους και μεθόδους).

10. Ποια ήταν τα βασικά γνωρίσματα του εκπαιδευτικού συστήματος της αρχαίας Αθήνας;

11. Ποιο είναι το επιχείρημα που χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας για να αποδείξει ότι η πολιτική αρετή διδάσκεται; Αξιολογήστε το.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

 

Ερμηνευτικές ερωτήσεις

1. Ποια αντίρρηση του Σωκράτη δηλώνει ότι θα ανασκευάσει ο Πρωταγόρας;

2. Με ποια μέθοδο δηλώνει ότι θα ανασκευάσει τη δεύτερη αντίρρηση του Σωκράτη; Γιατί, κατά τη γνώμη σας, προτίμησε να αλλάξει μέθοδο; Ποια πλεονεκτήματα του προσφέρει αυτή η αλλαγή;

3. Υπρχει να πργμα στο οποο εναι αναγκαο να μετχουν λοι οι πολτες, προκειμνου να εναι δυνατ η παρξη πλεως, δεν υπάρχει; (στι τι ν, οκ στιν, ο ναγκαον πάντας τος πολίτας μετέχειν, επερ μέλλει πόλις εναι;) Ποιο είναι το «να», «αναγκαο» για την ύπαρξη της πόλης; Nα εντοπίσετε τη σχέση ανάμεσα στην άποψη αυτή και στον πρωταγόρειο μύθο58.

 4. Ο Πρωταγόρας θεωρεί την νδρς ρετήν, την πολιτική αρετή, ως μοναδικό θεμέλιο για τη συγκρότηση και διατήρηση του οικοδομήματος της πολιτείας. Πώς κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό; Να κρίνετε την εγκυρότητα του συλλογισμού του59.

5. εν μεν υπρχει αυτ το να πργμα και εν αυτ το πργμα δεν εναι οτε η οικοδομικ οτε η μεταλλουργα οτε η κεραμικ (ε μν γρ στι κα τοτό στι τ ν ο τεκτονικ οδ χαλκεία οδ κεραμεία). Ποιο επιχείρημα του Σωκράτη υπαινίσσεται στο σημεο αυτ ο Πρωταγόρας60;

6. Σε ποια μέρη αναλύεται η νδρς ρετή σύμφωνα με τον Πρωταγόρα;

7. Ποια είναι η βασική υποχρέωση του πολίτη και με ποιους τρόπους παρεμβαίνει η πολιτεία στην εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής;

8. μπορε να υποστον ως ποιν και τον θνατο και την εξορα ... τη συνολικ καταστροφ του οκου τους: Ποιες ποινές επιβάλλονται και πώς κλιμακώνονται;

9. Γιατ θεωρεται αυστηρτερη, χειρτερη ποιν απ το θνατο, ο θνατος στην εξορία, η δήμευση της περιουσίας και η διάλυση της οικογένειας; Στην απάντησή σας πρέπει να λάβετε υπόψη σας τις σχέσεις που επικρατούσαν στην αρχαία πόλη και ιδίως τη σχέση του πολίτη με την πόλη.

10. Να καταγράψετε τα επιχειρήματα τα οποία χρησιμοποιε ο Πρωταγόρας για να αποδείξει ότι οι αγαθοί άνδρες διδάσκουν την πολιτική αρετή στα παιδιά τους και να τα αξιολογήσετε61.

11. Σε ποιες βαθμδες εκπαδευσης των νων στην αρχαα Αθνα αναφέρεται ο Πρωταγρας στο απσπασμα του βιβλου σας, ποιοι ταν οι φορες της αγωγς και ποιος ο στχος και το αντικεμενο διδασκαλας;

12. με τις απειλς και τα χτυπματα το «ισινουν, σαν δντρο που λυγζει και γρνει» (σπερ ξύλον διαστρεφόμενον κα καμπτόμενον εθύνου-σιν πειλας κα πληγας): Ποιο στόχο υπηρετεί η παρομοίωση και πόσο επιτυχημένη είναι, κατά τη γνώμη σας; Ποια σημασία έχει η χρησιμοποίηση του ρήματος «ισινουν» (εθύνουσιν);

13. Ποιο σκοπό εξυπηρετούσε η διδασκαλία της ποίησης και η απομνημόνευση ποιημάτων; Θα ήταν σήμερα, κατά τη γνώμη σας, χρήσιμη και εφικτή μια τέτοια απομνημόνευση;

14. Σε ποιο στάδιο αναλάμβανε η ίδια η πολιτεία την αγωγή των νέων, ποιος ήταν ο στόχος και ποιο το αντικείμενο της αγωγής;

15. α) Να επισημάνετε τα σημεία εκείνα του κειμένου που δηλώνουν τα μέσα και τη μέθοδο που χρησιμοποιούσαν οι φορείς της αγωγής για την επίτευξη των στόχων τους.

β) Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η αγωγή των νέων στην αρχαία Αθήνα, όπως την περιγράφει ο Πρωταγόρας, είναι αυταρχική; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας62.

16. Ποια άποψη εκφράζει ο Πρωταγόρας για τους νόμους στην εντητα αυτ; Πώς συνδέεται με τις απόψεις του για την αδ και τη δίκη;

17. Ποιος ήταν ο γενικότερος σκοπός της αγωγής και σε ποια σχέση βρισκόταν με τους επιμέρους στόχους κάθε βαθμίδας ή και μαθήματος63;

18. «Η ζωή του ανθρώπου στην κοινωνία είναι μια αδιάκοπη παιδευτική άσκηση. Ο άνθρωπος από τη γέννηση ως το θάνατο ζει μέσα σε "υπογραφές" κανόνες αυστηρά χαραγμένους, καμιά απόκλιση δεν επιτρέπεται, ενώ η γενική αδυναμία για συμμόρφωση σ’ αυτούς τιμωρείται με θάνατο. Ο Πρωταγόρας τα βρίσκει αυτά εντελώς φυσικά». (Κ. Μπαλάσκας (2), σ. 359). Πώς εξηγείται αυτή η στάση του Πρωταγόρα64;

19. Να αποδώσετε με δικά σας λόγια τη συλλογιστική πορεία του Πρωταγόρα, η οποία καταλήγει στην ανάγκη να διδαχτεί η αρετή65.

20. Σε ποια συμπεράσματα μπορούμε να καταλήξουμε για την ανατροφή των νέων στην Αθήνα;

21. Αν συγκρίνουμε το εκπαιδευτικό σύστημα της αρχαίας Αθήνας με το σύγχρονο - τηρουμένων των αναλογιών λόγω μεγάλης διαφοράς ανάμεσα στις κοινωνίες - μπορούμε να βρούμε κοινά σημεία και ποια; Ειδικότερα ποιες αρχές της αγωγής των νέων είναι, κατά τη γνώμη σας, αποδεκτές και σήμερα και ποιες όχι;

22. ως ανατο (ς νίατον ντα): Ο παραλληλισμός παιδείας και ιατρικής ή πολιτείας και ιατρικής ήταν συνηθισμένος στην αρχαία φιλοσοφία και σκέψη. Στους «ανίατους» αυτούς επιβαλλόταν, όπως αναφέρει ο Πρωταγόρας, η πιο σκληρή τιμωρία, ο θάνατος. Τα προβλήματα που ανακύπτουν είναι πολλά:

i) Η τιμωρία είναι πολύ σκληρή, άτεγκτη, ii) Ποιοι θα χαρακτηριστούν «ανίατοι», με ποια κριτήρια δηλαδή; iii) Από ποιους θα χαρακτηριστούν;

α) Να εκφράσετε τη γνώμη σας για καθένα από τα παραπάνω θέματα.

β) Άσχετα από το είδος της τιμωρίας, πώς θα μπορούσε να διασφαλιστεί η δίκαιη κρίση;

23. Σε ποια χαρακτηριστικά της οργανωμένης κοινωνίας αναφέρεται ο Πρωταγόρας στο κεφάλαιο αυτό και ποια η παιδευτική λειτουργία της πόλης, όπως συνάγεται από το κείμενο;

 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

58 Ο μύθος έδειξε την πεποίθηση του Πρωταγόρα ότι η αρετή του πολίτη είναι κτήμα όλων «δυνάμει» (όλων αφού σε όλους δόθηκε η αδώς και η δίκη σύμφωνα με το μύθο). Χρειάζεται όμως η διδασκαλία και η εξάσκηση για να αφομοιωθεί (βλ. εντητα 4η), διαφορετικά δε θα υπήρχε ποινικό δίκαιο (εντητα 5η), ούτε θα έθετε νόμο ο Δίας για την τιμωρία όσων δε μετέχουν στην αδ και στη δίκη (βλ. εντητα 3η). Βλ. και την επόμενη ερώτηση και την αντίστοιχη παραπομπή.

59Αφετηρία ήταν η πρόταση ότι, αφού υπάρχει πόλη ως οργανωμένη κοινότητα, δεν μπορεί παρά να υπάρχει ένα συνεκτικό στοιχείο, θεμελιώδες για την ίδια την ύπαρξη και τη διατήρησή της. Αυτό το ένα δεν μπορεί να είναι κάποια ειδική τέχνη, αλλά κάτι που κατέχουν όλοι, που έχει - αν θυμηθούμε την απάντηση του Δία στον Ερμή - μείνει έξω από τον καταμερισμό εργασίας. Αυτό είναι η νδρς ρετή, η πολιτικ ρετή, που τη συναποτελούν η δικαιοσύνη, η σωφροσύνη και η οσιότητα. Αφού υπάρχει λοιπόν αυτό το ένα, τότε πρέπει όλοι να μετέχουν σ’ αυτό και όποιος δε μετέχει, ούτε διδασκόμενος ούτε κολαζόμενος, να τιμωρείται με εξορία από την πόλη ή με θάνατο. Η οργανωμένη ζωή δε θα ήταν εφικτή χωρίς το αίσθημα σεβασμού και δικαίου. Σε κάποια φάση της εξέλιξης, όταν οι άνθρωποι κατάλαβαν τη σημασία της ζωής σε οργανωμένη κοινότητα, όταν ζήτουν θροίζεσθαι, δέχτηκαν την αδ και τη δίκη ως προϋποθέσεις της «συνάθροισης» αυτής. Ούτε η αδώς και η δίκη - θεμέλια της πολιτικής - ούτε η ίδια η πολιτική «δόθηκαν», ή υπήρχαν, εξ αρχής στον άνθρωπο. Αναπτύχθηκαν σε μια φάση της εξέλιξης. Η οργανωμένη κοινωνική ζωή επιβάλλει κανόνες, νόμους. Οι νόμοι αυτοί δεν είναι φυσικοί γενικά, αλλά «φυσικοί για την κοινωνική ζωή», επειδή είναι αναγκαίοι. Γι’ αυτό και είναι σκληρές οι ποινές στους παραβάτες τους, σε όσους δηλαδή δε ρυθμίζουν τη ζωή και τη συμπεριφορά τους σύμφωνα με την πολιτική αρετή - με τη δικαιοσύνη, τη σωφροσύνη, την οσιότητα. Η αποδεικτική διαδικασία του Πρωταγόρα έχει βέβαια δεοντολογικό χαρακτήρα (ναγκαον μετέχειν, δε μετέχειν) λόγω του οποίου παρουσιάζεται ως «λογικά αδύνατη» (Γ. Μαρκαντωνάτος, σσ. 110-111) και επικρίνεται γιατί «δινεν ρος κα τεκε μν» (Δ. Γουδής, σ. 147). Το σημαντικό, κατά τη γνώμη μας, στο διάλογο του Πρωταγόρα δεν είναι οι κανόνες της τυπικής λογικής αλλά η πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία του σοφιστή.

60 Το δικαίωμα ισηγορίας των πολιτών στην εκκλησία του δήμου, το οποίο, κατά το Σωκράτη, δείχνει ότι η πολιτική αρετή δεν διδάσκεται. Βλ. διδακτικό βιβλο εντητα 1η, σσ. 70-71 και εισαγωγ, σ. 51.

61 Aν υπάρχει πολιτική αρετή και είναι αναγκαίο όλοι οι πολίτες να μετέχουν σ’ αυτήν - διδασκόμενοι ή τιμωρούμενοι, αλλιώς αποβάλλονται από την πόλη ή θανατώνονται, τότε οι αγαθοί άνδρες, αφού διδάσκουν στα παιδιά τους τα άλλα, θα ήταν παράδοξο να μη διδάσκουν την αρετή. ♦ Όλοι δέχονται ότι η αρετή είναι διδακτή. Αν οι αγαθοί άνδρες διδάσκουν στα παιδιά τους όλα τα άλλα, η άγνοια των οποίων δεν οδηγεί στο θάνατο, τότε δεν μπορεί παρά να διδάσκουν και αυτό που, αν δεν το γνωρίζουν, τα περιμένει θάνατος, εξορία κ.τ.λ. Αποδεικνύει αρνητικά για ποιο λόγο δεν μπορεί παρά να διδάσκουν οι αγαθοί πολίτες την πολιτική αρετή στα παιδιά τους.

62 β) Θα μπορούσε επιπόλαια μάλλον και βιαστικά να θεωρηθεί αυταρχική, διότι ασκούν έλεγχο το οικογενειακό και «σχολικό» περιβάλλον και η πολιτεία, ώστε το παιδί να υποχρεώνεται να πειθαρχεί. Είναι άλλωστε χαρακτηριστική η χρήση του ρήματος ναγκάζω. Αλλά το αν θα αποδοθεί ο χαρακτηρισμός, εξαρτάται από το είδος της πολιτείας και την ποιότητα των σχέσεων. Η αγωγή στην Αθήνα απέβλεπε στο να δημιουργήσει ελεύθερους δημοκρατικούς πολίτες, υπεύθυνους και καλλιεργημένους ανθρώπους με υψηλό ήθος.

63 Μσα απ τους στχους των επιμρους μαθημτων, πως τους βρσκουμε στο κεμενο, καταλγουμε στο θεμελιδη σκοπ κατ τοτους (τος νμους) ναγκζει ( πλις) κα ρχειν κα ρχεσθαι.

64 Καλό θα είναι να έχουν κατανοήσει οι μαθητές τη σχέση φύσης και κοινωνίας στον Πρωταγόρα και τη σχέση των όρων φύσει (εκ φύσεως) και νόμ (εντητα 6 και 7). Μπορούν όμως να απαντήσουν με βάση τα επιχειρήματα του Πρωταγόρα (στην εντητα αυτ) για την ανάγκη συμμετοχής όλων στις ηθικές - πολιτικές και κοινωνικές - αξίες της πολιτείας. Ένα άλλο ζήτημα που τίθεται από μελετητές έχει σχέση με το σχετικισμό του Πρωταγόρα (πάντων χρημάτων μέτρον νθρωπος), που κατά την άποψή τους υπονομεύει το κύρος των αξιών που αποτελούσαν το στόχο της αγωγής. Εδώ δεν μπορούμε να απαντήσουμε παρά μόνο συνοπτικά σ’ αυτά. Ο «σχετικισμός» του Πρωταγόρα κάθε άλλο παρά απόλυτος είναι. Καθετί ανθρώπινο, γνώση, αξίες, είναι σχετικό και υποκειμενικό εφόσον είναι ανθρώπινο. Έπειτα, η έννοια άνθρωπος έχει μεγάλη ευρύτητα στην παραπάνω θέση του Πρωταγόρα.

65 α) όλοι νουθετούν και διδάσκουν οι ίδιοι ή μέσω άλλων, β) κύρια επιδίωξή τους είναι η ηθική - πολιτική αγωγή, γ) η ίδια η πόλη παιδαγωγεί. Άρα, αφού όλοι συνεργάζονται στη μόρφωση των νέων κ.τ.λ., δεν μπορεί παρά να δεχτούμε ότι η αρετή είναι διδακτή. Ο Δ. Γουδής θεωρεί ότι το συμπέρασμα του Πρωταγόρα (αφού όλοι δίνουν αγωγή, τη θεωρούν προφανώς διδακτή) μοιάζει με το γνωστό του Τιμοκλέους στον Λουκιανό ε εσ βωμοί, εσ κα θεοί. Το βασικό όμως ζήτημα που πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να μας απασχολεί, δεν είναι η τυπικότητα του συλλογισμού, αλλά ότι το κεμενο αυτ αποτελεί την πρώτη απόπειρα θεωρητικής θεμελίωσης της αγωγής και αποτίμησής της ως κοινωνικής λειτουργίας

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 


 

 

 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου