Ιστορία Β' Λυκείου. Η βασιλεία του Ηρακλείου

Κεφάλαιο 1. Ενότητα 2. Η βασιλεία του Ηρακλείου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 – 641)

ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

Β. Εσωτερική αναδιοργάνωση (σσ 12-13

1.    Εκτεταμένη διοικητική μεταρρύθμιση :

α. Δημιουργία θεμάτων

β. Αλλαγές στη δομή της κρατικής μηχανής

 2.    Θέματα : Ορισμός

a.  Αρχικά ήταν στρατιωτικές μονάδες μετακινούμενες ανά την επικράτεια

b. Αργότερα, όταν οι μονάδες αυτές απέκτησαν μόνιμη εγκατάσταση, θέματα ονομάστηκαν  οι τόποι  εγκατάστασής  τους

c. Τέλος, τα θέματα  εξελίχτηκαν σε διοικητικές περιφέρειες

 

3. a. Πού, πότε και με ποιον σκοπό δημιουργήθηκαν τα πρώτα θέματα;

     b. Πώς εξελίχθηκε το σύστημα των θεμάτων;

a.  Τα πρώτα θέματα οργανώθηκαν στη Μ. Ασία στα μέσα του 7^ου αι. μ.Χ.

     Σκοπός της δημιουργίας τους : η αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση του κράτους

b. Αργότερα ο θεσμός αυτός, που επρόκειτο να αποτελέσει τη βάση της οργάνωσης του Μεσοβυζαντινού κράτους, επεκτάθηκε και στη Βαλκανική Χερσόνησο.

4. Η οργάνωση των θεμάτων

• Ο στρατηγός : κατείχε την ανώτατη στρατιωτική και πολιτική εξουσία
• Οι στρατιώτες – αγρότες  διέθεταν «στρατιωτόπια» (= κτήματα , από τα έσοδα των οποίων εξασφάλιζαν και συντηρούσαν τα άλογα και τον οπλισμό τους)
• Το κτήμα και η υποχρέωση για στρατιωτική υπηρεσία περνούσε  από τον πατέρα στον πρωτότοκο γιο.

 5. Τα αποτελέσματα της  δημιουργίας των θεμάτων :

α. Βελτίωση του αμυντικού συστήματος του κράτους :

1.  Το κράτος δεν χρησιμοποιεί πια μισθοφόρους

2. Οι νέοι στρατιώτες – αγρότες αγωνίζονται με αυταπάρνηση (επειδή υπερασπίζονταν την ιδιοκτησία τους)

β. Δικαιότερη κοινωνική οργάνωση του Βυζαντίου :

   1. Η τάξη των μεγαλογαιοκτημόνων αποδυναμώνεται ( + διότι οι μεγάλοι κτηματίες αποδεκατίστηκαν στη διάρκεια των αβαροσλαβικών επιδρομών → τα χέρσα χωράφια τους καταλήφθηκαν από ελεύθερους αγρότες, ακτήμονες ή μικροϊδιοκτήτες)

        2.    Οι ελεύθεροι αγρότες συγκροτούν τώρα τη δυναμικότερη τάξη της   κοινωνίας (αφού η μικρή και μεσαία ιδιοκτησία ενισχύθηκαν) και οργανώνονται σε «κοινότητες χωρίων».

6.  Μεταβολές στη διοίκηση της κρατικής μηχανής

 α.  Ποιες μεταβολές επιβάλλει στη διοίκηση ο Ηράκλειος ;

Από τα μέσα του 7ου αι. οι κρατικές υπηρεσίες εξαρτιόνταν από τον    αυτοκράτορα [ = συγκεντρωτισμός]

 β.  Ποιοι ήταν οι ανώτεροι αξιωματούχοι του κράτους τη μεσοβυζαντινή περίοδο ;

 1.   Εκτός από το αξίωμα του λογοθέτη του Γενικού (που είχε την ευθύνη των οικονομικών),

 2.   Εμφανίστηκε το αξίωμα του λογοθέτη του Δρόμου ( ένα είδος πρωθυπουργού που έγινε βαθμιαία ο πρώτος αξιωματούχος της αυτοκρατορίας)

Γ.  Εξελληνισμός της αυτοκρατορίας  (σ. 14)

1.   Τι σημαίνει ο όρος «Εξελληνισμός» του Βυζαντινού κράτους;

Το βυζαντινό κράτος αποκτά ελληνικό χαρακτήρα = οι περισσότεροι κάτοικοί του είναι πλέον Έλληνες (στην καταγωγή ή/και στη γλώσσα)

2.    Πότε και γιατί συνέβη;

a.    Μετά το 630 μ.Χ. το βυζαντινό κράτος χάνει ένα μεγάλο μέρος των ανατολικών  επαρχιών του,

b.    κερδίζει όμως εθνολογική ομοιογένεια = οι περισσότεροι κάτοικοι είναι Έλληνες ή ελληνόφωνοι 

3.    Πού και πώς αποτυπώνεται ο εξελληνισμός ;

a.   Τα ελληνικά είναι πλέον η επίσημη κρατική γλώσσα (αντί για τα λατινικά που ήταν μέχρι τότε).

b.   Ο Ηράκλειος υιοθετεί τον τίτλο πιστός εν Χριστώ βασιλεύς εγκαταλείποντας τους παλαιούς τίτλους «imperator Romanorum», «caesar» και     «augustus»